Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

Transliteration

akāle tena muktā'si nivṛttiḥ surate kṛtā | putrārthaṃ te samāraṃbho yataścāsītsureśvari

Translation

اے دیوتاؤں کی ملکہ، اے سُریشوری! اُس نے تجھے وقت سے پہلے ہی رِہا کر دیا، اور سنگم سے کنارہ کشی ہوئی—کیونکہ تیرا ارادہ بیٹے کی طلب کے لیے تھا۔

Word by Word

• अकाले: at an untimely time
• अकाले: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘at an improper time’

• तेन: by him
• तेन: Kartr/Agent in passive (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• मुक्ता: released
• मुक्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘released’

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/अस्ति-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• निवृत्तिः: cessation, withdrawal
• निवृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नि-वृत् (धातु) + क्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुरते: in lovemaking
• सुरते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• कृता: was made
• कृता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘made/done’ (agreeing with निवृत्तिः)

• पुत्रार्थम्: for a son
• पुत्रार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (‘for the sake of a son’)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम (context: ‘your’)

• समारम्भः: undertaking, effort
• समारम्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्-आ-रभ् (धातु) + घञ् / समारम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यतः: because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय (causal/relative adverb): ‘because/whence’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सुरेश्वरि: O lady of the gods
• सुरेश्वरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘mistress of gods’)

Speaker

Śiva (Trinetra/Hara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims

Visual Art Cues

Scene: Śiva explains that Devī was released before the proper time; union was withdrawn due to the purposeful undertaking for a son.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine events follow purposeful dharma—intent (putrārtha) shapes outcomes in sacred narratives.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is narrative-focused; the broader setting is Arbuda within the Prabhāsa-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it explains a causal reason within the origin narrative.