Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha īśānīśikharaṃ mahat | yatra gauryā tapastaptaṃ supuṇyaṃ lokaviśrutam

پُلستیہ نے کہا: پھر، اے بادشاہوں میں برتر، انسان کو ایشانی-شِکھر نامی عظیم چوٹی کی طرف جانا چاہیے، جہاں گوری دیوی نے تپسیا کی—نہایت پُنیہ کرم جو تینوں لوکوں میں مشہور ہے۔

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then/from there)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
नृपश्रेष्ठO best king
नृपश्रेष्ठ:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootनृपश्रेष्ठ (प्रातिपदिक; नृप + श्रेष्ठ)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नृपाणां श्रेष्ठः)
ईशानीशिखरम्Īśānī peak/summit
ईशानीशिखरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईशानी + शिखर (प्रातिपदिक-समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (ईशान्याः शिखरम् / ईशानी-सम्बन्धि शिखरम्)
महत्great
महत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (ईशानीशिखरम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative locative adverb)
गौर्याby Gaurī (Pārvatī)
गौर्या:
Karana (Instrument/कर्ता-साधन)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तप्तम्performed/practised
तप्तम्:
Kriya (Participial predicate)
TypeVerb
Root√तप् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः, तपः इत्यस्य विशेषणम्
सुपुण्यम्very meritorious
सुपुण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुपुण्य (प्रातिपदिक; सु + पुण्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समासः, विशेषणम् (तपः/स्थानस्य)
लोकविश्रुतम्famed in the world
लोकविश्रुतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोक + विश्रुत (प्रातिपदिक; √श्रु (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (लोके विश्रुतम्), क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्

Pulastya

Tirtha: Īśānī-śikhara

Type: peak

Listener: Yayāti

Scene: Pulastya, the sage, points out a towering peak to King Yayāti; on the summit, Gaurī is depicted in austere meditation—matted hair, simple bark/cloth, surrounded by quiet forest and rocky outcrops; a subtle aura marks the ‘lokaviśruta’ sanctity.

P
Pulastya
Y
Yayāti
Ī
Īśānī-śikhara
G
Gaurī (Pārvatī)

FAQs

Pilgrimage to a sanctified site connected with divine tapas is presented as a direct means to gain great puṇya and spiritual uplift.

Īśānī-śikhara, a great peak praised in the Arbuda Khaṇḍa as the place of Gaurī’s austerities.

A clear prescription is given: one should go (gacchet) to Īśānī-śikhara—i.e., undertake tīrtha-yātrā to that place.