Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चांतर्दधे हरः । चन्द्रोऽपि प्रययौ हृष्टः स्वस्थानं नृपसत्तम

Transliteration

evamuktvā sa bhagavāṃstataścāṃtardadhe haraḥ | candro'pi prayayau hṛṣṭaḥ svasthānaṃ nṛpasattama

Translation

یوں فرما کر وہ بھگوان ہَر وہیں سے غائب ہو گئے۔ اور چندر بھی خوش ہو کر اپنے دھام کو روانہ ہوا، اے بہترین بادشاہ۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (then/from there)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अन्तर्दधे: disappeared/withdrew
• अन्तर्दधे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन्तर्-√धा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शिवनाम

• चन्द्रः: Candra (the Moon)
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• प्रययौ: went forth/departed
• प्रययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक; √हृष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्त, विशेषणम् (चन्द्रस्य)

• स्वस्थानम्: to his own place
• स्वस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वस्थान (प्रातिपदिक; स्व + स्थान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय-समासः (स्वं स्थानम्)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नृपसत्तम (प्रातिपदिक; नृप + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नृपाणां सत्तमः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa addressing a king/audience, inferred from nṛpasattama)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrodbheda

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpasattama (best of kings) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: Shiva fades from the scene (antar-dhāna) in a soft radiance; Chandra departs happily toward his celestial abode; the king is addressed in narration, implying a storyteller’s presence.

Characters & Entities

• Śiva (Hara)
• Candra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine instruction culminates in restoration of order: Śiva withdraws, and Candra returns reassured to his station.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene concludes within the Candrodbheda-tīrtha māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it closes the dialogue after the prescriptions about eclipse-time and Monday observances.