Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां नभस्ये च विशेषतः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena snānaṃ tatra samācaret | kṛṣṇapakṣe trayodaśyāṃ nabhasye ca viśeṣataḥ

Translation

لہٰذا پوری کوشش کے ساتھ وہاں اسنان کرنا چاہیے؛ خصوصاً کرشن پکش کی تریودشی کو، اور خاص طور پر ‘نَبھس’ (بھادراپد) کے مہینے میں۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति तद्-शब्दस्य पञ्चमी-एकवचनरूपम्; हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् (ablatival adverb: ‘therefore/from that’)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे ‘सर्वः प्रयत्नः’

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• समाचरेत्: should perform/practice
• समाचरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृष्णपक्षे: in the dark fortnight
• कृष्णपक्षे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (कृष्णः पक्षः)

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth lunar day
• त्रयोदश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• नभस्ये: in the month of Nabhasya (Bhādrapada)
• नभस्ये: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नभस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; मासवाचक (month-name)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/विशेषवाचक क्रियाविशेषण (adverb: especially)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda Koṭitīrtha (snāna-sthāna)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (Rājan)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at dawn on kṛṣṇa trayodaśī in Bhādrapada: dark-fortnight sky fading, lamps on the steps, devotees entering the sacred waters with folded hands, priests guiding sankalpa.

Characters & Entities

• Koṭitīrtha
• Nabhas (Bhādrapada)
• Trayodaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage merit is intensified by sacred timing; dharma is practiced through place-plus-calendar discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha in the Arbuda Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (sacred bathing) at Koṭitīrtha, especially on kṛṣṇa-pakṣa trayodaśī in the month of Nabhas (Bhādrapada).