Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे श्रीदेवखातोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचचत्वारिंशोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe śrīdevakhātotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکند مہاپُران کی ایکاشیتی-سہسری سنہتا کے ساتویں پربھاس کھنڈ کے تیسرے اربُد کھنڈ میں “شری دیوکھات کی پیدائش اور اس کے ماہاتمیہ کی توصیف” نامی پینتالیسواں ادھیائے اختتام پذیر ہوا۔

Word by Word

• iti: thus
• iti: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरण-समाप्ति (quotative/closure particle)

• śrīskāṃde: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• śrīskāṃde: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śrī-skanda (प्रातिपदिक; श्री + स्कन्द)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ग्रन्थ-नाम्नि अधिकरणे

• mahāpurāṇe: in the Mahāpurāṇa
• mahāpurāṇe: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā-purāṇa (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• ekāśītisāhasryām: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• ekāśītisāhasryām: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ekāśīti-sāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीतिः + साहस्री)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier) संहितायाः

• saṃhitāyām: in the Saṃhitā
• saṃhitāyām: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃhitā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• saptame: in the seventh
• saptame: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: saptama (प्रातिपदिक; क्रमवाचक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier) प्रभासखण्डे

• prabhāsakhaṇḍe: in the Prabhāsa section
• prabhāsakhaṇḍe: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa-khaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• tṛtīye: in the third
• tṛtīye: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tṛtīya (प्रातिपदिक; क्रमवाचक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier) अर्बुदखण्डे

• arbudakhaṇḍe: in the Arbuda section
• arbudakhaṇḍe: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: arbuda-khaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• śrīdevakhātotpattimāhātmyavarṇanam: the description of the glory of the origin of Śrī Devakhāta
• śrīdevakhātotpattimāhātmyavarṇanam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śrī-devakhāta-utpatti-māhātmya-varṇana (प्रातिपदिक; श्री + देवखात + उत्पत्ति + माहात्म्य + वर्णन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; अध्याय-शीर्षक-रूपेण

• nāma: named
• nāma: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नाम-निर्देशक (naming particle)

• paṃcacatvāriṃśaḥ: forty-fifth
• paṃcacatvāriṃśaḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: paṃca-catvāriṃśat (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier) अध्यायः

• adhyāyaḥ: chapter
• adhyāyaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adhyāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (editorial/recitational closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrī Devakhāta

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame) / King (inner)

Visual Art Cues

Scene: Closing colophon tableau: the narrator’s voice settles; a symbolic vignette of Devakhāta—steps, water, and a small shrine—appears like a manuscript illustration panel.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Arbuda Khaṇḍa
• Devakhāta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a colophon that authenticates the chapter’s theme and location within the Purāṇa’s hierarchy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devakhāta, as the chapter’s central tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a chapter-ending reference line.