Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5
Devanagari script
आनासाग्रशिखाग्राभ्यां चिरं चैवावलोकितः । ततोऽहसत्स सहसा तं मृकण्डो ह्यलक्षयत्
Transliteration
ānāsāgraśikhāgrābhyāṃ ciraṃ caivāvalokitaḥ | tato'hasatsa sahasā taṃ mṛkaṇḍo hyalakṣayat
Translation
اس نے ناک کی نوک سے لے کر سر کی چوٹی تک دیر تک غور سے دیکھا۔ پھر وہ یکایک ہنس پڑا؛ اور مرکنڈو نے اسے بھانپ لیا۔
Word by Word
आनासाग्रशिखाग्राभ्याम्with (his) nose-tip and hair-tip
आनासाग्रशिखाग्राभ्याम्:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआ-नासाग्र (प्रातिपदिक) + शिखाग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन (Dual); द्वन्द्वः (नासाग्रं च शिखाग्रं च)
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (for a long time)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis ‘indeed/just’)
अवलोकितःwas observed
अवलोकितः:
Kriyā (Verbal predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + लोक् (धातु)
Formभूतकालिक कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive sense) — ‘was looked at/observed’
ततःthen
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then)
अहसत्laughed
अहसत्:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootहस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘laughed’
सhe
स:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (suddenly)
तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
मृकण्डःMṛkaṇḍa
मृकण्डः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृकण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — कारण/निश्चयार्थ (indeed/for)
अलक्षयत्noticed
अलक्षयत्:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘noticed/observed’
Speaker
Pulastya (continuing narration)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Arbuda (sectional locus) within Prabhāsa-khaṇḍa’s tīrtha network
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The brāhmaṇa carefully examines the child’s features from nose-tip to crown, then laughs suddenly; Mṛkaṇḍu watches, alarmed, sensing hidden meaning.
Characters & Entities
M
MṛkaṇḍuL
Learned brāhmaṇa (sāmudravit)T
The childFAQs
Even auspicious appearances can conceal karmic limits; discernment invites humility and spiritual urgency.
No tīrtha is named in this verse; it remains within the hermitage narrative frame.
None.