Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ततः सप्तर्षयो हृष्टाः स्वचित्ते नृपसत्तम । सुखासीनान्सविश्रांतानब्रवीन्मुनिपुंगवान्

Transliteration

tataḥ saptarṣayo hṛṣṭāḥ svacitte nṛpasattama | sukhāsīnānsaviśrāṃtānabravīnmunipuṃgavān

Translation

پھر ساتوں رِشی دل میں نہایت مسرور ہوئے، اے بہترین بادشاہ۔ جب وہ آرام سے بیٹھ کر خوب سستا چکے تو مُنیوں میں سب سے برتر نے کلام فرمایا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (thereupon/then)

• सप्तर्षयः: the seven sages
• सप्तर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त ऋषयः)

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta (Subject complement)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘delighted’

• स्वचित्ते: in (their) own minds
• स्वचित्ते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य चित्ते)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां सत्तमः)

• सुखासीनान्: seated comfortably
• सुखासीनान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (सुखे आसीनान्)

• सविश्रान्तान्: rested
• सविश्रान्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + विश्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सहार्थ-तत्पुरुष (विश्रान्तैः सह/विश्रान्तान्)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मुनिपुङ्गवान्: the foremost of sages
• मुनिपुङ्गवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां पुङ्गवः)

Speaker

Narrator (purāṇic narrator) addressing a king (nṛpasattama)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata tīrthas (collective)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: A serene grove on Arbuda: the Seven Sages seated comfortably after travel, staffs and kamaṇḍalus set aside, faces bright with calm joy as a foremost sage prepares to speak.

Characters & Entities

• Saptarṣi (Seven Sages)
• nṛpasattama (king)
• munipuṃgava (foremost sage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Righteous efforts culminate in inner joy; calmness and clarity follow when dharma is protected.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is transitional and does not praise a tīrtha directly; it remains within the Arbuda-khaṇḍa story-setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it sets the scene for formal dialogue (praśna-uttara) with Brahmā.