Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 191

Devanagari script

व्यामोहं गृहपुत्रोत्थं तृष्णामायासमन्वितम् । गत्वा यूयं द्रुतं मर्त्ये स्थातुकामान्नरान्स्त्रियः

Transliteration

vyāmohaṃ gṛhaputrotthaṃ tṛṣṇāmāyāsamanvitam | gatvā yūyaṃ drutaṃ martye sthātukāmānnarānstriyaḥ

Translation

گھر اور اولاد سے پیدا ہونے والی مُوہ کے ساتھ، تِرشْنا اور تھکن سمیت، تم جلدی مرتیہ لوک میں جاؤ اور اُن مردوں اور عورتوں کو جکڑ لو جو دنیاوی بندھن میں ٹھہرنا چاہتے ہیں۔

Word by Word

• व्यामोहम्: delusion
• व्यामोहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि-आ-मुह् (धातु) → व्यामोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गृहपुत्रोत्थम्: arising from home and children
• गृहपुत्रोत्थम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गृह + पुत्र + उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of व्यामोहम्); तत्पुरुष ‘गृह-पुत्रेभ्यः उत्थम्/उत्थितम्’ (arising from home and children)

• तृष्णाम्: craving
• तृष्णाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आयासान्वितम्: accompanied by toil/fatigue
• आयासान्वितम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आयास + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of व्यामोहम्/तृष्णाम् as a cluster); तत्पुरुष ‘आयासेन अन्वितम्’ (endowed with fatigue)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), पूर्वक्रिया

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुषार्थे द्वितीय-पुरुष सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुतम् (अव्यय/नपुंसक-रूप)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मर्त्ये: in the world of mortals
• मर्त्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थातुकामान्: desiring to remain
• स्थातुकामान्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थातु (तुमुन्/infinitive-base) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of नरान्); उपपद-तत्पुरुष ‘स्थातुं कामः’ (desirous to stay)

• नरान्: men
• नरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; (रूपं प्रथमा/द्वितीया बहुवचनयोः समानम्)

Speaker

Indra (implied command within Pulastya’s narration)

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: Allegorical forces descend into a bustling town: Kāma and Krodha whisper into ears; Bhaya shadows doorways; Mada staggers through revelry; behind them loom Moha shaped like a house with child-forms, and Tṛṣṇā as a thirsty figure; people are ensnared by invisible cords.

Characters & Entities

• Vyāmoha
• Tṛṣṇā
• Āyāsa
• Men
• Women

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment-driven delusion and craving keep beings bound to the mortal condition; dharma requires vigilance against these inner traps.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, Devī’s Arbuda shrine is glorified as so transformative that opposing forces attempt to keep people worldly-bound.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes psychological/spiritual obstacles rather than a rite.