Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

Transliteration

tato'gamatparāṃ tuṣṭiṃ bhagavānhavyavāhanaḥ | rocayāmāsa bhūpṛṣṭhe vasatiṃ devakāraṇāt

Translation

تب بھگوان ہویواہن (اگنی) کو اعلیٰ ترین مسرت حاصل ہوئی، اور دیوتاؤں کے مقصد کے سبب اُس نے زمین کی سطح پر اپنا مسکن اختیار کرنے کو پسند فرمایا۔

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (thereupon/then)

• अगमत्: went/attained
• अगमत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत, imperfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तुष्टिम् इति विशेषण

• तुष्टिम्: satisfaction
• तुष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हव्य-वाहनः: Havyavāhana (Agni, carrier of oblations)
• हव्य-वाहनः: Apposition (Same referent/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हव्य (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (हव्यस्य वाहनः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अग्नेः नाम

• रोचयामास: approved/caused to be pleasing
• रोचयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रुच् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद); प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) भावः—‘to cause to be pleasing/approve’

• भू-पृष्ठे: on the earth’s surface
• भू-पृष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (भूयाः पृष्ठम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• वसतिम्: dwelling/residence
• वसतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• देव-कारणात्: because of the gods / for the gods’ reason
• देव-कारणात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (देवानां कारणम्/देवहेतुः); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ अपादान

Speaker

Pulastya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agni-sthāna (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: king

Visual Art Cues

Scene: Agni, now calm and radiant rather than raging, stands or sits upon the earth, blessing the land; the sky clears after rain, and a subtle divine council motif suggests ‘for the gods’ purpose’ (deva-kāraṇa).

Characters & Entities

• Agni (Havyavāhana)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha arises when divine presence is intentionally established for the welfare and sanctification of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting points toward the manifestation and glorification of Agnitīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it explains the cause for Agni’s earthly abode that becomes a tīrtha.