Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

tvaṃ mukhaṃ sarvadevānāṃ tvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ | bhūloke ca tvayā tyakte vayaṃ sarve savāsavāḥ | vināśameva yāsyāmastasmāttvaṃ trātumarhasi

“تو تمام دیوتاؤں کا ‘مکھ’ ہے؛ تیرے ہی سہارے سب لوک قائم ہیں۔ اگر تو بھولोक کو چھوڑ دے تو ہم سب—اندر سمیت—صرف ہلاکت کو پہنچیں گے۔ اس لیے تو ہمیں بچانے کے لائق ہے۔”

त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (त्रिलिङ्ग), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
मुखम्mouth; face; foremost
मुखम्:
Predicate/Complement (विधेय)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
सर्वदेवानाम्of all the gods
सर्वदेवानाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व-देव (प्रातिपदिक; सर्व + देव)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
त्वयिin you
त्वयि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)
लोकाःworlds; beings
लोकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
प्रतिष्ठिताःare established; are situated
प्रतिष्ठिताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियाविशेषणरूपेण/विधेयविशेषण (predicative participle)
भूलोकेin the earthly world
भूलोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू-लोक (प्रातिपदिक; भू + लोक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)
त्यक्तेwhen (it is) abandoned
त्यक्ते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि (past passive participle, क्त), सप्तमी-विभक्ति (Locative absolute), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव (contextual), ‘त्वया’ सह सति-सप्तमी (locative absolute)
वयम्we
वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) ‘वयम्’ इत्यस्य
सवासवाःtogether with Indra (Vāsava)
सवासवाः:
Karta (Subject-apposition/कर्ता-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootस-वासव (प्रातिपदिक; स + वासव)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
विनाशम्destruction
विनाशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
एवindeed; only
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
यास्यामःwe shall go; we will reach
यास्यामः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष? (No) उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formहेतौ/तस्मात्-शब्दः (ablatival adverb: ‘therefore/from that’)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रातुम्to protect; to save
त्रातुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), परस्मैपद-धातु; क्रियार्थक (purpose)
अर्हसिyou ought; you are fit
अर्हसि:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Devas

Tirtha: Prabhāsa (frame)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣi assembly

Scene: Devas, with Indra among them, plead before Agni: ‘Do not abandon earth’; Agni stands as a pillar of flame; behind, faint imagery of altars and worlds resting upon his radiance.

A
Agni
I
Indra (Vāsava)
D
Devas
L
Lokas

FAQs

Yajña and cosmic reciprocity depend on Agni; when the sacrificial link breaks, social and cosmic order (dharma) collapses.

Not a direct tirtha-glorification verse; it belongs to the Arbuda sacred landscape narrative where the nirjhara setting frames the episode.

Implicitly, it upholds yajña: Agni as the mouth of the gods who carries offerings; no specific vrata/dāna is stated.