Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

Transliteration

vyāghra uvāca | gaccha tvaṃ gokule bhadre punarāgamanaṃ kuru | na caitadavagaṃtavyaṃ yadayaṃ vañcito mayā

Translation

شیر نے کہا: اے نیک خاتون، گوکل جاؤ اور پھر واپس آؤ۔ اور یہ نہ سمجھنا کہ میں اس معاملے میں دھوکہ کھا گیا ہوں۔

Word by Word

• व्याघ्रः: the tiger
• व्याघ्रः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Addressee/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• गोकुले: to/in the cowherd-settlement (Gokula)
• गोकुले: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: गोकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• भद्रे: O auspicious lady / O good one
• भद्रे: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• पुनरागमनम्: returning again
• पुनरागमनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुनर्-आगमन (प्रातिपदिक; पुनर्=again + आगमन=coming)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभावः—पुनः आगमनम्

• कुरु: do / make
• कुरु: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सन्धि-विच्छेदः: च + एतत्

• अवगन्तव्यम्: is to be understood / should be known
• अवगन्तव्यम्: Kriya (Predicate necessity)
• Type: Verb
• Root: अव-गम् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः—‘ज्ञातव्यम्/understandable’

• यत्: that (which)
• यत्: Sambandha (Relative marker)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• अयम्: this one / he
• अयम्: Karta (Subject of passive sense)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सन्धि-विच्छेदः: यत् + अयम्

• वञ्चितः: deceived
• वञ्चितः: Kriya (Predicate; passive)
• Type: Verb
• Root: वञ्चित (प्रातिपदिक; कृदन्त from वञ्च्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

Speaker

Vyāghra (tiger)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A tiger speaks to a woman, granting her leave to go to the cowherd settlement and return, asking that his being ‘deceived’ not be publicized.

Characters & Entities

• Vyāghra (tiger)
• Gokula

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even power must bow to dharma—granting safe passage when sincerity and truth are evident.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Arbuda region is framed as a dharmic landscape where exemplary conduct becomes part of the place’s sacred fame (māhātmya).

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is stated; the verse highlights ethical restraint, permission, and the expectation of return (promise).