Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

निहत्य दानवान्संख्ये कृत्वा स्नानं सुनिर्झरे । विष्णुः प्राक्षालयत्तोयं तेन तन्मेध्यतां गतम्

nihatya dānavānsaṃkhye kṛtvā snānaṃ sunirjhare | viṣṇuḥ prākṣālayattoyaṃ tena tanmedhyatāṃ gatam

جنگ میں دانَووں کو قتل کرکے اور خوبصورت آبشار میں غسل کرکے، وِشنو نے وہیں اسی پانی سے اپنے آپ کو دھویا؛ اس عمل سے وہ پانی مقدّس اور طہارتِ رسمیہ کا حامل ہو گیا۔

निहत्यhaving slain
निहत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootहन् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/gerund); उपसर्ग-निः/नि + हन्
दानवान्the demons (Dānavas)
दानवान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन
सङ्ख्येin battle
सङ्ख्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसङ्ख्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
सुनिर्झरेin the excellent waterfall/spring
सुनिर्झरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसु + निर्झर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; कर्मधारय (सु-निर्झरः = उत्तमः निर्झरः)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
प्राक्षालयत्washed, cleansed
प्राक्षालयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षल् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-प्र
तोयम्water
तोयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
तेनby that, thereby
तेन:
Karana (Instrument/Reason/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम
तत्that (place/thing)
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (तीर्थम्/तोयम् implied)
मेध्यताम्purity, sanctity
मेध्यताम्:
Gati-karman (Goal with गम्/कर्म)
TypeNoun
Rootमेध्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
गतम्having attained, reached
गतम्:
Kriya-visheshana (Result state/फल)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (तत्) सह

Pulastya

Tirtha: Cakra-tīrtha (sunirjhara-associated)

Type: kund

Listener: King

Scene: Viṣṇu, after defeating Dānavas, steps into a sparkling cascade; he washes with cupped hands, and the water glows, becoming visibly pure; remnants of battle fade into a tranquil sacred landscape.

V
Viṣṇu
D
Dānavas
C
Cakra-tīrtha (context)

FAQs

Divine contact sanctifies nature; tīrtha waters become ritually pure through the Lord’s presence and acts.

Cakra-tīrtha and its sacred waterfall/stream whose water gained medhyatā.

Snāna (bathing) is implied as a sanctifying act associated with the tīrtha’s origin.