Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत । पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ । व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्

evamuktvā tato devī tatraivāṃtaradhīyata | piṇḍodako hi sarvajño bhūtvātha svagṛhaṃ yayau | vyasmāpayajjanānsarvāṃstattīrthasya samāśrayāt

یوں فرما کر دیوی اسی مقام سے غائب ہو گئی۔ پھر پِنڈودک سب کچھ جاننے والا بن کر اپنے گھر لوٹ گیا؛ اور اس تیرتھ کی پناہ لے کر اُس نے سب لوگوں کو اس کی عظمت پر حیران کر دیا۔

एवम्thus
एवम्:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
ततःthen
ततः:
Kāla (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formततः-शब्दः; क्रम/अपादानवाचक-अव्यय (then/from there)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Deśa-adhikaraṇa (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (restrictive particle)
अन्तरधीयतdisappeared
अन्तरधीयत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर्-धा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
पिण्डोदकःPiṇḍodaka (name/person)
पिण्डोदकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपिण्ड + उदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिण्डस्य उदकम्/पिण्डोदकः नाम)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात
सर्वज्ञःall-knowing
सर्वज्ञः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु) + क्त्वा (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अथthen
अथ:
Sambandha (Clause linker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (sequence particle)
स्वगृहम्his own house
स्वगृहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय (स्वं गृहं)
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
व्यस्मापयत्astonished (caused to marvel)
व्यस्मापयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + स्मि (धातु, causative/णिच्)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
जनान्people
जनान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण (समासे पूर्वपद)
तीर्थस्यof the tīrtha
तीर्थस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
समाश्रयात्from (its) resort/association
समाश्रयात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) + घञ्/आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; कारणार्थे अपादान

Pulastya (contextual narrator within Arbuda-khaṇḍa)

Tirtha: Piṇḍodaka-tīrtha

Type: kund

Listener: Nṛpaśreṣṭha (king)

Scene: Devī finishes her proclamation and dissolves into light at the tīrtha’s edge; Piṇḍodaka stands transformed, eyes bright with awakened knowledge; villagers gather in astonishment, hands raised in reverence.

D
Devī
P
Piṇḍodaka
P
Piṇḍodaka-tīrtha
A
Arbuda (mountain region)

FAQs

Divine grace confirms the sanctity of a tīrtha; sincere refuge in a holy place can transform one’s inner knowledge and inspire faith in others.

Piṇḍodaka-tīrtha, praised within the Arbuda-khaṇḍa of the Prabhāsa-khaṇḍa.

No explicit rite is stated here; the emphasis is on samāśraya—taking refuge/association with the tīrtha as the source of merit and wonder.