Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11
Devanagari script
पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि
Transliteration
pulastya uvāca | atha roṣasamāyukto dakṣo gatvā'bravīdvidhum | mama vākyaṃ tvayā caṃdra yasmātpāpa kṛtaṃ na hi
Translation
پُلستیہ نے کہا: پھر غضب سے بھرے ہوئے دکش وِدھو (چاند) کے پاس گئے اور بولے: “اے چندر! تو نے میرا حکم پورا نہ کیا، اے گنہگار…”
Word by Word
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
रोष-समायुक्तःfilled with anger
रोष-समायुक्तः:
Karta (Subject attribute/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootरोष (प्रातिपदिक) + समायुक्त (युज् धातु → क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुषसमास (रोषेण समायुक्तः); विशेषण
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया (having gone)
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect); प्रथमपुरुष; एकवचन
विधुम्the Moon
विधुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी; एकवचन; सर्वनाम (my)
वाक्यम्command/word
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Agent/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया; एकवचन; सर्वनाम (by you)
चन्द्रO Moon
चन्द्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन
यस्मात्since/because
यस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मादर्थे पञ्चमी-रूपम्; हेतु/कारणार्थक (ablative used as causal: since/because)
पापO sinful one
पाप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; विशेषण (O sinful one)
कृतम्done/obeyed
कृतम्:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मणि (done/fulfilled)
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Emphasis/Reason marker)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (for/indeed)
Speaker
Pulastya
Visual Art Cues
Scene: Dakṣa, blazing with anger, approaches the Moon-god Vidhū/Candra and rebukes him for disobedience; a courtly-cosmic setting with sages witnessing.
Characters & Entities
P
PulastyaD
DakṣaV
Vidhū (Candra)FAQs
Disobedience to righteous instruction invites consequence; dharma operates through accountability that restores balance.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None in this excerpt; it introduces a turning point leading toward punishment/correction.