Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

ततश्च व्याकुलाः सर्वे पन्नगाः समुपाद्रवन् । तक्षकं पुरतः कृत्वा संप्राप्ताः कुण्डलान्विताः । उत्तंकाय ततो दत्त्वा प्रणिपत्य ययुर्गृहम्

tataśca vyākulāḥ sarve pannagāḥ samupādravan | takṣakaṃ purataḥ kṛtvā saṃprāptāḥ kuṇḍalānvitāḥ | uttaṃkāya tato dattvā praṇipatya yayurgṛham

پھر سب ناگ بے قرار ہو کر دوڑ پڑے۔ تَکشک کو آگے رکھ کر، کانوں کے کُندل لیے آئے؛ اُتّنک کو دے کر سجدہ کیا اور اپنے ٹھکانے کو لوٹ گئے۔

ततःthen
ततः:
Adverbial (sequence)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर्ये
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
व्याकुलाःagitated
व्याकुलाः:
Karta (Subject qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvyākula (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Subject qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
पन्नगाःserpents
पन्नगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpannaga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
समुपाद्रवन्rushed up / attacked
समुपाद्रवन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-upa-dru (धातु: √dru/√drav ‘to run/assail’)
Formलङ् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; सम्+उप-उपसर्गौ
तक्षकम्Takṣaka
तक्षकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottakṣaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषनाम
पुरतःin front
पुरतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpuratas (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (in front)
कृत्वाhaving made (placed)
कृत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम्; पूर्वकालिक क्रिया
संप्राप्ताःhaving arrived
संप्राप्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-pra-āp (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
कुण्डलान्विताःbearing the earrings
कुण्डलान्विताः:
Karta (Subject qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkuṇḍala-anvita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘कुण्डलेन अन्वित’ इति विशेषणम्
उत्तंकायto Uttaṅka
उत्तंकाय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootuttaṃka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्; विशेषनाम
ततःthen
ततः:
Adverbial (sequence)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर्ये
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootdā (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम्; पूर्वकालिक क्रिया
प्रणिपत्यhaving bowed down
प्रणिपत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra-ni-pat (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्तम् (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
ययुःwent
ययुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
गृहम्home
गृहम्:
Karma (Goal/गति-कर्म)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; गत्यर्थकर्म (destination)

Narrator (contextual; later marked as Vasiṣṭha in this adhyāya)

Tirtha: Arbuda (frame) / Nāga-loka (mythic)

Type: kshetra

Listener: Audience within the Purāṇic dialogue (implied)

Scene: Serpents pour forth in panic, their jeweled hoods trembling; Takṣaka is placed at the front as emissary. They present the earrings to Uttaṅka, bowing in submission before retreating to their subterranean abode.

U
Uttaṅka
T
Takṣaka
N
Nāgas (pannagāḥ)
K
kuṇḍala (earrings)

FAQs

When truth is firmly pursued, even powerful offenders are compelled to restore what was wrongfully taken.

No named tīrtha is directly praised in this verse; it concludes a key turn in the Pātāla/Nāga narrative.

None; the verse focuses on returning the kuṇḍalas and offering obeisance.