Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति स प्रोच्य तत्रैवांतरधीयत । सिद्धेश्वरं ततो गत्वा सिद्धिं याति सहस्रशः

Transliteration

pulastya uvāca | evamastviti sa procya tatraivāṃtaradhīyata | siddheśvaraṃ tato gatvā siddhiṃ yāti sahasraśaḥ

Translation

پُلستیہ نے کہا: “ایسا ہی ہو۔” یہ کہہ کر وہ (شیو) وہیں غائب ہوگئے۔ پھر سدھیشور کے پاس جا کر انسان ہزاروں طرح کی سدھیاں (روحانی کمالات) پاتا ہے۔

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ऋषि-नाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus (saying)
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• प्रोच्य: having said
• प्रोच्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-समकक्ष (absolutive/gerundial form), अव्ययभाव; ‘प्र-उच्’ (to say)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed, just
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/निश्चयार्थक (emphatic particle)

• अन्तरधीयत: disappeared
• अन्तरधीयत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + धा (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सिद्धेश्वरम्: Siddheśvara (name of Śiva/temple)
• सिद्धेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध + ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सिद्धानाम् ईश्वरः)

• ततः: then, from there
• ततः: Apadana/Sequence (Source/Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (from there/then)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• सिद्धिम्: success, attainment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• याति: attains, goes to
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सहस्रशः: by thousands, manifold
• सहस्रशः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb: by thousands)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in excerpt

Visual Art Cues

Scene: Śiva utters ‘So be it’ and dissolves into light; the narrator then points pilgrims toward Siddheśvara, depicted as a powerful liṅga shrine radiating siddhi.

Characters & Entities

• Pulastya
• Siddheśvara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The site’s sanctity is validated by divine sanction; visiting Siddheśvara is said to yield abundant spiritual attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheśvara (Śiva-liṅga) in the Arbuda Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā to Siddheśvara (going/visiting), implying darśana, worship, and prayer at the shrine.