Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

tasmiṃstīrthe sa rājendro mitabhakṣo jitendriyaḥ | sahasramekaṃ varṣāṇāṃ tata āsītphalāśanaḥ

اسی تیرتھ میں وہ راجندر کم خوراک اور حواس پر قابو رکھنے والا تھا۔ پھر وہ ایک ہزار برس تک صرف پھل کھا کر بسر کرتا رہا۔

तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तीर्थेat the sacred place
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
राजेन्द्रःking of kings, great king
राजेन्द्रः:
Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)
मितभक्षःmoderate in food
मितभक्षः:
Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमित (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; कर्मधारयः (मितः भक्षः यस्य)
जितेन्द्रियःhaving conquered the senses
जितेन्द्रियः:
Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootजित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (जितानि इन्द्रियाणि येन)
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Karman (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (numeral)
एकम्one
एकम्:
Karman (Measure-qualifier/परिमाणविशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् सहस्रम् इति
वर्षाणाम्of years
वर्षाणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन (plural)
ततःthereafter
ततः:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb: thereafter/from then)
आसीत्was, became
आसीत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन
फलाशनःone who ate fruits
फलाशनः:
Karta (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootफल (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् सः इति; षष्ठी-तत्पुरुषः (फलानाम् आशनः)

Pulastya

Tirtha: Ambārīṣa-tīrtha

Type: kshetra

Listener: Nṛpaśreṣṭha

Scene: Ambārīṣa lives simply by the tīrtha for a thousand years: seated in meditation, a small leaf-plate of fruits nearby, senses withdrawn; seasons pass in the background—rain, autumn, winter—while the sacred water remains constant.

A
Ambārīṣa
T
Tīrtha

FAQs

Self-restraint—especially in food and senses—purifies intention and makes spiritual practice steady and fruitful.

The Ambārīṣa tīrtha where the rājaṛṣi undertook long austerities.

Tapas through dietary discipline: mitāhāra and phalāśana (subsisting on fruits).