Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ययातिरुवाच । केदारं श्रूयते ब्रह्मन्पर्वते च हिमाचले । गंगा तस्माद्विनिष्क्रान्ता प्रविष्टा पूर्वसागरम्

Transliteration

yayātiruvāca | kedāraṃ śrūyate brahmanparvate ca himācale | gaṃgā tasmādviniṣkrāntā praviṣṭā pūrvasāgaram

Translation

یَیاتی نے کہا: ‘اے برہمن! سنا جاتا ہے کہ کیدار ہماچل کے پہاڑ پر ہے۔ وہیں سے گنگا نکل کر مشرقی سمندر میں داخل ہوئی۔’

Word by Word

• ययातिः: Yayāti
• ययातिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ययाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• केदारम्: Kedāra
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रूयते: is heard/is said
• श्रूयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (is heard/is said)

• ब्रह्मन्: O Brahmin/sage
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• पर्वते: on the mountain
• पर्वते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• हिमाचले: in the Himalaya
• हिमाचले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हिम + अचल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘हिमस्य अचलः’ = हिमालये

• गङ्गा: Gaṅgā
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: from that (place)
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• विनिष्क्रान्ता: having come out
• विनिष्क्रान्ता: Kriya (Participial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + क्रम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (having come out)

• प्रविष्टा: having entered
• प्रविष्टा: Kriya (Participial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (having entered)

• पूर्वसागरम्: the eastern ocean
• पूर्वसागरम्: Karma (Goal/object of motion/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पूर्वः सागरः’

Speaker

Yayāti

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra; Gaṅgā-udgama-smaraṇa

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Pulastya (addressed as brāhmaṇa)

Visual Art Cues

Scene: King Yayāti, inquiring with reverence, gestures toward a mental map: snow-clad Kedāra on the Himalaya, Gaṅgā bursting forth and streaming east to the ocean.

Characters & Entities

• Yayāti
• Kedāra
• Himālaya
• Gaṅgā
• Pūrvasāgara (eastern ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage lore links geography with sanctity—holy rivers and holy shrines form a single sacred landscape remembered through tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra on the Himālaya, presented as a pivotal sacred source-region connected with Gaṅgā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it introduces a question about sacred origins and tīrtha geography.