Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

sūta uvāca | nānā tīrthāni loke'sminyeṣāṃ saṃkhyā na vidyate | tisraḥ koṭyo'rddhakoṭiśca teṣāṃ saṃkhyā kṛtā purā

سوت نے کہا: اس جہان میں بے شمار تیرتھ ہیں جن کی گنتی حقیقتاً معلوم نہیں ہو سکتی؛ تاہم قدیم زمانے میں ان کی تعداد تین کروڑ اور مزید آدھا کروڑ بیان کی گئی تھی۔

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन
नानाvarious
नाना:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/निपात)
Formविविधार्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'various')
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
येषाम्of which
येषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)
संख्याnumber
संख्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
विद्यतेis found/exists
विद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तिस्रःthree
तिस्रः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण
कोट्यःcrores
कोट्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अर्द्धकोटिःhalf a crore
अर्द्धकोटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (अर्द्धा कोटिः / कोट्याः अर्द्धम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
संख्याnumber
संख्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृताwas made/was fixed
कृता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्या-शब्दस्य विधेय
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: formerly)

Sūta

Listener: Ṛṣis (assembly at a śrauta/purāṇic recitation setting)

Scene: Sūta addresses assembled sages, evoking an immense map-like vision of countless tīrthas across Bhārata, with symbolic rivers, mountains, and shrines appearing as a sacred panorama.

S
Sūta
T
Tīrthas

FAQs

The sacred landscape is vast beyond easy measure; the Purāṇa frames pilgrimage as an expansive, world-encompassing field of merit.

No single site; the verse broadly introduces the immense multitude of tīrthas before detailing particular ones.

No direct ritual is prescribed; it sets context for tīrtha-focused practices (yātrā, snāna, dāna) that typically follow in māhātmya sections.