Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

सूत उवाच । यदा रामो ह्रदं कृत्वा तर्पयित्वा निजान्पितॄन् । गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्

Transliteration

sūta uvāca | yadā rāmo hradaṃ kṛtvā tarpayitvā nijānpitṝn | gatāmarṣo dvijendrāṇāṃ dattvā yajñe vasundharām

Translation

سوت نے کہا: جب رام (پرشورام) نے ایک مقدّس ہرد بنایا، اپنے پِتروں کو ترپن پیش کیا، اور برہمنوں کے سرداروں کے لیے اپنا غضب ترک کر کے یَجْیَ میں زمین کو دان کر دیا—

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• यदा: when
• यदा: Kala-sambandha (Time-link/कालसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal conjunction/adverb)

• रामः: Rāma (Paraśurāma)
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ह्रदम्: a lake/pond
• ह्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• तर्पयित्वा: having satisfied (offered oblations to)
• तर्पयित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: तृप्/तर्प् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) causative-base (णिच्) from तृप्/तर्प्; अव्ययभाव

• निजान्: his own
• निजान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (पितॄन्)

• पितॄन्: forefathers
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• गतामर्षः: whose anger had gone; appeased
• गतामर्षः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गत + अमर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (गतः अमर्षः यस्य)

• द्विजेन्द्राणाम्: of the best Brahmins
• द्विजेन्द्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्विज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुष (द्विजानाम् इन्द्राः)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• यज्ञे: in the sacrifice
• यज्ञे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• वसुन्धराम्: the earth/land
• वसुन्धराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुन्धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Paraśurāma-hrada (unnamed here)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / dvijendrāḥ

Visual Art Cues

Scene: Paraśurāma creates a pond, offers water-libations to ancestors, his face softened as anger subsides; a yajña scene follows where he gifts the earth.

Characters & Entities

• Sūta
• Paraśurāma
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True purification includes calming wrath, honoring ancestors through tarpaṇa, and performing dāna within yajña—acts that sanctify both person and place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A hrada (sacred pond) created by Paraśurāma at the tīrtha of Adhyāya 94; the text’s surrounding verses identify the site more specifically.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pitṛ-tarpaṇa (offerings to ancestors) and dāna connected with yajña (here, giving land).