Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम् । अक्लेशेन मनुष्याणां पूरयामास पांसुभिः

atha bhītaḥ sahasrākṣastaddṛṣṭvā svargadāyakam | akleśena manuṣyāṇāṃ pūrayāmāsa pāṃsubhiḥ

پھر سہسرآکش (اِندر) یہ دیکھ کر کہ یہ سوَرگ عطا کرتا ہے، خوف زدہ ہوا؛ اور تاکہ انسان اسے بے مشقت نہ پا لیں، اس نے اسے ریت سے بھر دیا۔

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
भीतःafraid
भीतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (agreeing with सहस्राक्षः)
सहस्राक्षःIndra (the thousand-eyed)
सहस्राक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः (यस्यानि सहस्रम् अक्षाणि सः); पुल्लिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
तत्that (thing/place)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन (object of दृष्ट्वा)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Non-finite verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)
स्वर्गदायकम्granting heaven
स्वर्गदायकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + दायक (दा-धातु; ण्वुल्)
Formचतुर्थी-तत्पुरुषः (स्वर्गं ददाति इति); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन (qualifying तत्)
अक्लेशेनwithout hardship
अक्लेशेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअक्लेश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (instrumental/करण); एकवचन (with no trouble)
मनुष्याणाम्of humans
मनुष्याणाम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; षष्ठी (genitive/सम्बन्ध); बहुवचन
पूरयामासfilled/completed
पूरयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूरय् (धातु; causative of पॄ)
Formलिट् (परस्मैपद; periphrastic perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन
पांसुभिःwith dust/soil
पांसुभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपांसु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया (instrumental/करण); बहुवचन

Sūta (contextual narration in Tīrthamāhātmya)

Tirtha: Gomukha

Type: tirtha

Scene: Indra (Sahasrākṣa), alarmed, commands or personally causes sand to be poured to cover the heaven-giving ford; the sacred water is partially hidden beneath dunes.

I
Indra (Sahasrākṣa)
S
Svarga

FAQs

Extraordinary merit is often guarded or concealed; the narrative frames spiritual attainment as requiring perseverance rather than effortless gain.

Gomukha-tīrtha, described as svarga-dāyaka (heaven-bestowing).

No direct prescription; it explains an obstruction (the tīrtha being covered), implying the need to seek and uncover/approach it properly.