Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले । स्थितमुत्तरदिग्भागे ब्रह्मकुण्डमिति स्मृतम्

Transliteration

tataḥprabhṛti tatkuṇḍaṃ vikhyātaṃ dharaṇītale | sthitamuttaradigbhāge brahmakuṇḍamiti smṛtam

Translation

اسی وقت سے وہ کنڈ زمین پر مشہور ہو گیا۔ شمالی سمت میں واقع ہونے کے سبب اسے ‘برہما کنڈ’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• tataḥprabhṛti: from that time onward
• tataḥprabhṛti: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tataḥ (अव्यय) + prabhṛti (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चय (from then onwards)

• tat: that
• tat: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (kuṇḍam)

• kuṇḍam: pond, sacred pool
• kuṇḍam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kuṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• vikhyātam: became famous
• vikhyātam: Karta (Predicative to subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: vi√khyā (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; (kuṇḍam) इत्यस्य विशेषणम्

• dharaṇītale: on the surface of the earth
• dharaṇītale: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: dharaṇī (प्रातिपदिक) + tala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—धरण्याः तलम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• sthitam: situated
• sthitam: Karta (Predicative to subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √sthā (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; (kuṇḍam) इत्यस्य विशेषणम्

• uttaradigbhāge: in the northern region/part
• uttaradigbhāge: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: uttara (प्रातिपदिक) + diś (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—उत्तरायाः दिशः भागः इति षष्ठी-तत्पुरुषः (uttara-diś) ततः पुनः (uttara-diś)-bhāga इति तत्पुरुषः

• brahmakuṇḍam: (as) Brahma-kuṇḍa
• brahmakuṇḍam: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक) + kuṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—ब्रह्मणः कुण्डम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• iti: thus
• iti: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• smṛtam: is called/remembered as
• smṛtam: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: √smṛ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग प्रथमा एकवचन; (kuṇḍam) इत्यस्य विधेय-विशेषणम्

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmakuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas/ṛṣis in the frame

Visual Art Cues

Scene: A newly renowned pond is shown in the northern quarter of a sacred complex; pilgrims point north as the narrator declares its name: Brahmakuṇḍa.

Characters & Entities

• Brahmakuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes a living sacred landmark through dharmic acts and remembered tradition (smṛti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa, explicitly named and geographically oriented to the northern quarter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it establishes the tīrtha’s name, fame, and location.