Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

युष्मत्कृते वयं शप्ताः पावकेन सुरेश्वराः । तस्माज्जिह्वाकृतेऽस्माकमुपायश्चिंत्यतामपि

Transliteration

yuṣmatkṛte vayaṃ śaptāḥ pāvakena sureśvarāḥ | tasmājjihvākṛte'smākamupāyaściṃtyatāmapi

Translation

“تمہاری وجہ سے، اے دیوتاؤں کے سردارو، ہمیں پاؤک (اگنی) نے لعنت دی ہے۔ لہٰذا ہماری زبان کے اس معاملے میں ہمارے لیے کوئی تدبیر بھی سوچو۔”

Word by Word

• युष्मत्कृते: for your sake
• युष्मत्कृते: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कृत (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (युष्माकं कृते = for your sake); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th) एकवचन-रूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोग (idiomatic locative: 'for the sake of')

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, बहुवचन

• शप्ताः: cursed
• शप्ताः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √शप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (agreeing with वयम्)

• पावकेन: by Agni (fire)
• पावकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• सुरेश्वराः: O lords of the gods
• सुरेश्वराः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणाम् ईश्वराः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयोगः (addressing)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Therefore/from that/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पञ्चमी (5th), एकवचन

• जिह्वाकृते: for (the matter of) the tongue
• जिह्वाकृते: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + कृत (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (जिह्वायाः कृते = for the sake of the tongue); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन-रूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोग

• अस्माकम्: of us, for us
• अस्माकम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (6th), बहुवचन

• उपायः: a means, remedy
• उपायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• चिन्त्यताम्: let (it) be considered
• चिन्त्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चिन्त् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन (let it be thought/considered)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: also/even)

Speaker

Gajendra-Śuka-Maṇḍūka (the afflicted beings, collectively)

Visual Art Cues

Scene: The elephant-king, parrot, and frog address the devas with folded hands; a subtle fiery presence (Agni) is suggested in the background, indicating the source of the curse; emphasis on the mouth/tongue motif symbolically.

Characters & Entities

• Agni (Pāvaka)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When suffering arises—even through indirect causes—one should seek dharmic counsel and a corrective path rather than despair.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s tīrtha focus is Agnitīrtha; this verse belongs to the legend explaining circumstances around divine/fire-related events.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; it requests an upāya (means of relief) for a curse involving the tongue.