Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

जलाशयं सुगम्भीरं पूर्वोत्तरदिक्संस्थितम् । दृष्ट्वा तत्र प्रविष्टस्तु निभृतं च समाश्रितः

jalāśayaṃ sugambhīraṃ pūrvottaradiksaṃsthitam | dṛṣṭvā tatra praviṣṭastu nibhṛtaṃ ca samāśritaḥ

وہاں شمال مشرق کی سمت واقع ایک نہایت گہرا آبی ذخیرہ دیکھ کر، وہ اس میں داخل ہوا اور چھپ کر اس کے اندر پناہ لے لی۔

जलाशयम्a water-reservoir/pond
जलाशयम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootजल + आशय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जलस्य आशयः); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular)
सुगम्भीरम्very deep
सुगम्भीरम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + गम्भीर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु-गम्भीरः); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; जलाशयम् इति विशेषणम्
पूर्वof the east
पूर्व:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (दिक्-शब्दस्य विशेषणरूपेण); षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
उत्तरof the north
उत्तर:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (दिक्-शब्दस्य विशेषणरूपेण); षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
दिक्direction
दिक्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदिश्/दिक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन (Singular)
संस्थितम्situated/placed
संस्थितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; जलाशयम् इति विशेषणम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
Karta (Subject)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) प्रयुक्तः; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (entered)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
निभृतम्quietly/secretly
निभृतम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeAdjective
Rootनिभृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (अव्ययभावेन) क्रियाविशेषणवत्
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
समाश्रितःtook shelter/resorted
समाश्रितः:
Karta (Subject)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (took refuge/resorted)

Narrator (within Śuka’s recitation)

Tirtha: Unnamed jalāśaya/kuṇḍa in Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kund

Scene: A dark, profound pond lies to the northeast of the sacred precinct; Agni slips into its depths, his flames subdued, the surface rippling as he hides within.

A
Agni (implied)
J
Jalāśaya (sacred pond/reservoir)
N
Northeast direction (pūrvottara)

FAQs

Tīrthas are mapped through natural features—direction, depth, and water—showing how sacred space is recognized and approached.

A deep jalāśaya within the Hāṭakeśvara-kṣetra context (Adhyāya 90), functioning as a key sacred landmark.

No explicit prescription; the presence of the water-reservoir foreshadows tīrtha practices like snāna typical of such settings.