Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21
Devanagari script
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा उभे ते देवते ततः । संप्रोच्य बाढमित्येवं तस्मिन्कुण्डे व्यवस्थिते
Transliteration
tayostadvacanaṃ śrutvā ubhe te devate tataḥ | saṃprocya bāḍhamityevaṃ tasminkuṇḍe vyavasthite
Translation
ان کی بات سن کر وہ دونوں دیویوں نے کہا: “بادھم—یوں ہی ہو”، اور اسی کنڈ میں جا کر مقیم ہو گئیں۔
Word by Word
तयोःof the two
तयोः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; ‘of those two’
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (qualifying वचनम्)
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); ‘having heard’
उभेboth
उभे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘both (fem.)’
तेthose
ते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘those’ (qualifying देवते)
देवतेtwo goddesses
देवते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (Temporal marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थ (‘then/thereupon’)
संप्रोच्यhaving replied
संप्रोच्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + वच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having said/assented’
बाढम्certainly
बाढम्:
Sambandha (Assent/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootबाढम् (अव्यय)
Formअव्यय; अनुमतिवाचक (‘certainly/so be it’)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक अव्यय
एवम्in this way
एवम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (‘in this manner’)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in that’ (qualifying कुण्डे)
कुण्डेin the pond
कुण्डे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
व्यवस्थितेhaving stayed/being stationed
व्यवस्थिते:
Kriya-viśeṣaṇa (Predicate participle/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘having taken position/remaining’ (agreeing with देवते)
Speaker
Narrator (reporting the goddesses’ assent)
Characters & Entities
D
Devatā (dual)K
KuṇḍaFAQs
Divine protection becomes localized—Śakti abides where she is invoked with faith and rightful purpose.
The kuṇḍa itself is sanctified as the dwelling-place of the two goddesses.
Implicit consecration through divine assent and establishment (vyavasthāna) at the tīrtha.