Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्

dakṣa uvāca | anena tanayā mahyamaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā | ūḍhā akhaṇḍacāritrāstāstyaktā doṣavarjitāḥ | muktvaikāṃ rohiṇīṃ deva niṣiddhena mayā'sakṛt

دکش نے کہا: “اسی نے میری بیٹیاں—اٹھائیس کی تعداد میں—سے نکاح کیا؛ پھر بھی اُن بے عیب، پاکیزہ سیرت والیوں کو چھوڑ دیا۔ صرف ایک روہِنی کو چھوڑ کر، اے دیو، حالانکہ میں نے بار بار منع کیا تھا۔”

दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अनेनby him/with this one
अनेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन (by this/with him)
तनयाdaughters
तनया:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतनया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (contextually: daughters; poetic singular/plural variation)
मह्यम्to me
मह्यम्:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/dative), एकवचन
अष्टाविंशतिtwenty-eight
अष्टाविंशति:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टा + विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, स्त्रीलिङ्ग (विंशति-प्रभाव), प्रथमा/तृतीया-समासपूर्वपद; अष्टा+विंशति = 28
संख्ययाin number/by count
संख्यया:
Karana (Instrument/measure/करण)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
ऊढाःmarried
ऊढाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (married)
अखण्डचारित्राःof unbroken chastity
अखण्डचारित्राः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखण्ड + चारित्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (अखण्डं चारित्रं यासाम्)
ताःthey
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
त्यक्ताःabandoned
त्यक्ताः:
Kriya (Predicate adjunct/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि (abandoned)
दोषवर्जिताःfree from fault
दोषवर्जिताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदोष + वर्जित (प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (दोषैः वर्जिताः)
मुक्त्वाleaving aside
मुक्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अपवादार्थे (excepting/leaving)
एकाम्one
एकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषण
रोहिणीम्Rohiṇī
रोहिणीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरोहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
देवO god
देव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
निषिद्धेनby (my) forbidding/prohibition
निषिद्धेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootनि + सिध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; (by prohibition/forbidden act)
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
असकृत्repeatedly
असकृत्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb: repeatedly)

Dakṣa

Listener: Śiva (addressed as Deva)

Scene: Dakṣa speaks with controlled indignation, gesturing toward an imagined circle of 28 daughters; Rohiṇī is subtly highlighted (brighter attire/halo) while the others appear slighted; Śiva listens as judge.

D
Dakṣa
C
Candra
R
Rohiṇī

FAQs

Partiality and neglect of duty are portrayed as adharma, generating conflict that reverberates through cosmic order.

This verse functions as mythic backstory within the Tīrthamāhātmya frame; the tīrtha remains the contextual setting of the chapter.

None; it is a narrative explanation for the Moon’s affliction and the ethical cause behind it.