Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततोऽहं मेदिनीपृष्ठे ह्यवतीर्य समुद्रजे । तपः शक्त्या करिष्यामि भूयस्त्वां तु शुभाननाम्

Transliteration

tato'haṃ medinīpṛṣṭhe hyavatīrya samudraje | tapaḥ śaktyā kariṣyāmi bhūyastvāṃ tu śubhānanām

Translation

‘اس کے بعد، اے سمندر سے جنمی ہوئی! میں زمین کی سطح پر اوتار لے کر، تپسیا کی طاقت سے تمہیں پھر شُبھ چہرہ عطا کروں گا۔’

Word by Word

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तदर्थक-अपादान/अनन्तरार्थक-क्रियाविशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्

• मेदिनीपृष्ठे: on the earth's surface
• मेदिनीपृष्ठे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (मेदिन्याः पृष्ठम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक-निपातः

• अवतीर्य: having descended
• अवतीर्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्तः (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• समुद्रजे: in/at the ocean-born (place)
• समुद्रजे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समुद्र + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (समुद्रात् जातः/समुद्रे जातः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• शक्त्या: by (my) power
• शक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्

• करिष्यामि: I will do/perform
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुषः (1st), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• भूयः: again/more
• भूयः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक-क्रियाविशेषणम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचनम्

• तु: but/and
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/अन्वयार्थक-निपातः

• शुभाननाम्: (you,) auspicious-faced (f.)
• शुभाननाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुभ + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (शुभम् आननम् यस्याः)

Speaker

Hari (Viṣṇu) (reported within Sūta’s narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ (implied)

Visual Art Cues

Scene: Hari promises the sea-born Kamalā that he will descend to earth and, through the power of austerity, restore her auspicious face.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Sea-born one (samudra-jā) (epithet: likely Lakṣmī/Kamalā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion responds to suffering, and tapas (austerity) is portrayed as a sacred power that restores auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it prepares the narrative for the place where tapas will be undertaken.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is presented as the means of effecting restoration.