Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका । शांडिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा

Transliteration

śrībhagavānuvāca | eṣā khyātā khagaśreṣṭha loke'sminvṛddhakanyakā | śāṃḍilīnāma sarvajñā brahmacaryaparāyaṇā

Translation

حضرتِ بھگوان نے فرمایا: “اے پرندوں کے سردار! یہ اس دنیا میں ‘وردھ کنیکا’ (بوڑھی کنواری) کے نام سے مشہور ہے۔ اس کا نام شاندِلی ہے—ہر بات کی دانا، اور برہماچریہ کے ورت میں یکسو۔”

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (श्रीमान् भगवान्); पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• एषा: this (woman)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ख्याता: is renowned
• ख्याता: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेष्यभाव)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• खगश्रेष्ठ: O best of birds
• खगश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: खग + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (खगानां श्रेष्ठः); पुंलिङ्गे, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे (contextual), सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वृद्धकन्यका: an aged maiden
• वृद्धकन्यका: Karta (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध + कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (वृद्धा कन्यका); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• शाण्डिली: Śāṇḍilī
• शाण्डिली: Karta (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; नाम (proper name)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक (quotative/name-marker: 'by name')

• सर्वज्ञा: all-knowing
• सर्वज्ञा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं जानाति इति); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of Śāṇḍilī)

• ब्रह्मचर्यपरायणा: devoted to celibacy
• ब्रह्मचर्यपरायणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मचर्य + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मचर्ये परायणा); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Śrī Bhagavān (Janārdana/Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛddhakanyakā (Śāṇḍilī) tradition (local saint-mahātmyā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Garuḍa

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu introduces the woman by name: Śāṇḍilī, the famed Vṛddhakanyakā—an elderly ascetic with maidenly purity; her posture is upright, eyes calm, aura bright, suggesting lifelong brahmacarya.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān (Viṣṇu)
• Garuḍa
• Śāṇḍilī
• Vṛddhakanyakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Brahmacarya, upheld with steadfastness, becomes a celebrated spiritual power worthy of universal renown.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The verse introduces the saintly figure within the Tīrthamāhātmya narrative; the tīrtha’s name is not specified in this line alone.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vow-based discipline is highlighted: brahmacarya (celibate restraint), presented as her defining observance.