Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

अवध्यः सर्वशस्त्राणां स कृतः शूलपाणिना । तस्मादस्थिमयं वज्रं तद्वधार्थं निरूपय

Transliteration

avadhyaḥ sarvaśastrāṇāṃ sa kṛtaḥ śūlapāṇinā | tasmādasthimayaṃ vajraṃ tadvadhārthaṃ nirūpaya

Translation

ترشول دھاری شِو نے اسے تمام ہتھیاروں کے مقابلے میں ناقابلِ قتل بنا دیا ہے۔ اس لیے اس کے وध کے لیے ہڈیوں سے بنا ہوا وجر تیار کرنے کی تدبیر کرو۔

Word by Word

• अवध्यः: invulnerable
• अवध्यः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; नञ्-समासान्त विशेषण (not to be slain)

• सर्वशस्त्राणाम्: of all weapons
• सर्वशस्त्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि शस्त्राणि)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• कृतः: made
• कृतः: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (made)

• शूलपाणिना: by Śūlapāṇi (Śiva)
• शूलपाणिना: Karana/Agent (Instrumental agent/करण-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; बहुव्रीहिः (शूलः पाणौ यस्य सः = one who has a trident in hand, i.e., Śiva)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Apadana/Hetu (Source/Cause/अपादान-हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभाववत्; अपादानार्थक (therefore/from that)

• अस्थिमयम्: made of bone
• अस्थिमयम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक) + मयट् (प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष/उपपद-समासभावः (अस्थिभिः मयम् = made of bone)

• वज्रम्: thunderbolt
• वज्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• वधार्थम्: for (his) slaying
• वधार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रयोग; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थे (वधाय अर्थः = for the purpose of slaying)

• निरूपय: arrange/prepare
• निरूपय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: नि+रूप् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Viṣṇu

Skanda Dialogue

Listener: Śakra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu explains that Vṛtra is invulnerable to all weapons due to Śiva’s boon; he proposes an astonishing solution: a vajra forged from bone—an ascetic sacrifice transformed into divine armament.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Śūlapāṇi (Śiva)
• Vajra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Boons and protections are not absolute against dharma; a righteous solution arises that does not rely on ordinary force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This line functions as mythic instruction within the Tīrthamāhātmya frame; it does not directly name a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse concerns a strategic, mythic remedy (asthimaya-vajra), not a ritual act.