Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अथ ते वालखिल्याख्या मुनयः संशितव्रताः । एकां समिधमादाय साहाय्यार्थं प्रजापतेः । प्रस्थिता यज्ञवाटं तं भारार्ताः क्लेशसंयुताः

Transliteration

atha te vālakhilyākhyā munayaḥ saṃśitavratāḥ | ekāṃ samidhamādāya sāhāyyārthaṃ prajāpateḥ | prasthitā yajñavāṭaṃ taṃ bhārārtāḥ kleśasaṃyutāḥ

Translation

پھر والکھلیہ نامی مُنی، جو اپنے ورت میں ثابت قدم تھے، ہر ایک نے ایک ایک سَمِدھ (ہَوَن کی لکڑی) اٹھائی اور پرجاپتی کی مدد کے لیے روانہ ہوئے؛ وہ اُس یَجْیَ واٹ کی طرف چلے، بوجھ سے نڈھال اور مشقت میں مبتلا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adhikaraṇa/कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (then)

• ते: they
• ते: Karta/कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वालखिल्याख्याः: called Vālakhilyas
• वालखिल्याख्याः: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वालखिल्य + आख्य (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘वालखिल्य-आख्याः’ = वालखिल्य-नामकाः; विशेषण (मुनयः)

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta/कर्ता
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• संशितव्रताः: of strict vows
• संशितव्रताः: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सं-√शा/शि (धातु) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-भूतकर्मणि क्त (PPP) ‘संशित’ + ‘व्रत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (मुनयः)

• एकाम्: one
• एकाम्: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (समिधम्)

• समिधम्: a fuel-stick
• समिधम्: Karma/कर्म (object of ‘आदाय’)
• Type: Noun
• Root: समिध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: Pūrvakāla-kriyā/पूर्वकालक्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-√दा (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त्वा/ल्यप् (absolutive/gerund)

• साहाय्यार्थम्: for help
• साहाय्यार्थम्: Prayojana/प्रयोजन
• Type: Noun
• Root: साहाय्य + अर्थ (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थक

• प्रजापतेः: of Prajāpati (Dakṣa)
• प्रजापतेः: Sambandha/सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• प्रस्थिताः: set out, departed
• प्रस्थिताः: Karta/कर्ता (they, having set out)
• Type: Verb
• Root: प्र-√स्था (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि क्त (PPP) प्रयोगे कर्तरि; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• यज्ञवाटम्: the sacrificial enclosure
• यज्ञवाटम्: Karma/कर्म (goal/object of going)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + वाट (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘यज्ञस्य वाटः’

• तम्: that
• तम्: Karma/कर्म (anaphoric)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (referring to ‘यज्ञवाटम्’)

• भारार्ताः: distressed by the load
• भारार्ताः: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भार + आर्त (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘भारेण आर्ताः’ विशेषण (ते/मुनयः)

• क्लेशसंयुताः: afflicted with hardship
• क्लेशसंयुताः: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: क्लेश + संयुक्त (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: कृदन्त—सम्-√युज् + क्त (PPP) ‘संयुक्त’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘क्लेशेन संयुक्ताः’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa style narration within Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A line of diminutive Vālakhilya sages, each carrying a single samidh, trudges toward the yajña enclosure; their faces show strain yet unwavering resolve; dust and heat shimmer on the path.

Characters & Entities

• Vālakhilya Munis
• Prajāpati (Dakṣa)
• Yajñavāṭa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the smallest offering carried with vow-bound sincerity becomes sacred service (seva) in support of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse describes movement toward a yajña-vāṭa within the tīrtha-māhātmya narrative; the tīrtha name is not explicit here.

What ritualistic prescription is mentioned?

Carrying samidh (fuel for the sacred fire) for a yajña—an implied act of assisting sacrificial performance.