Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च

Transliteration

tatastena samaṃ hāsyaṃ kṛtvā kṣatriyabhāvajam | surataṃ rucirairbhāvairhāvairbhūribhireva ca

Translation

پھر، ایک کھشتریہ کے مزاج کے مطابق اس کے ساتھ ہنسی مذاق کرتے ہوئے، اس نے بہت سے دلکش انداز اور نخروں کے ساتھ محبت کا اظہار کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (then)

• तेन: with him
• तेन: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• समम्: together
• समम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; सहार्थक (adverb: together/equally)

• हास्यम्: laughter/jesting
• हास्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• क्षत्रियभावजम्: born of a warrior-like mood
• क्षत्रियभावजम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षत्रिय + भाव + ज (प्रातिपदिक); क्षत्रियभावज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (क्षत्रियस्य भावः; तस्मात् जातम्) विशेषण (हास्यस्य)

• सुरतम्: lovemaking/sexual union
• सुरतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• रुचिरैः: with charming
• रुचिरैः: Karana (Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण

• भावैः: emotions/expressions
• भावैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• हावैः: coquetries/gestures
• हावैः: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: हाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• भूरिभिः: with many
• भूरिभिः: Karana (Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Narrator (Sūta continues)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya frame implied)

Visual Art Cues

Scene: In the royal bedchamber, the couple shares laughter; the woman displays coquettish gestures and charming expressions, while a subtle hint (hand near braid) foreshadows concealed intent.

Characters & Entities

• kṣatriya (warrior-king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pleasure mixed with deception becomes a vehicle for adharma; vigilance without inner discernment (viveka) can mislead.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it serves the broader tīrtha-māhātmya narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.