Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

महेश्वर उवाच । हिताय सर्वलोकानां वेद्यामस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्यात्व द्वचनाद्विधे

maheśvara uvāca | hitāya sarvalokānāṃ vedyāmasyāṃ vyavasthitaḥ | sthāsyāmi sahitaḥ patnyā satyātva dvacanādvidhe

مہیشور نے کہا: “سب جہانوں کی بھلائی کے لیے، اس ویدی (قربان گاہ) پر قائم ہو کر میں اپنی پتنی کے ساتھ یہیں ٹھہروں گا۔ اے ودھی (برہما)، اپنے کلام سے اسے سچ کر دے۔”

महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हितायfor the benefit
हिताय:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for welfare)
सर्वलोकानाम्of all worlds/people
सर्वलोकानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वे लोकाः)
वेद्याम्on the altar; in the sacred platform
वेद्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अस्याम्in this
अस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (in this)
व्यवस्थितःstationed; established
व्यवस्थितः:
Karta-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थितः’ = stationed
स्थास्यामिI shall stay; I will remain
स्थास्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
सहितःtogether (with)
सहितः:
Karta-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय) + इत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सह’ अर्थे (together/with)
पत्न्याwith (my) wife
पत्न्या:
Sahakarana (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
सत्यtrue
सत्य:
Karta-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (true)
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वचनात्from the statement; due to the promise
वचनात्:
Hetu/Apadana (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; हेतौ (because of the word/promise)
विधेO Brahmā (Ordainer)
विधे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Maheśvara (Śiva)

Type: kshetra

Listener: Vidhi (Brahmā)

Scene: Śiva speaks to Brahmā near a consecrated altar; Śiva stands or sits with Pārvatī, indicating a vow of permanent presence; Brahmā listens with reverence, holding a lotus and rosary, as the vedī glows with sanctity.

M
Maheśvara (Śiva)
P
Pārvatī (implied by patnī)
V
Vidhi (Brahmā)
V
Vedī (altar)

FAQs

A tīrtha becomes supremely potent when the deity vows abiding presence there for the welfare of all beings.

The Haravedī/vedī (altar-site) where Śiva declares his continued presence with his consort.

No specific rite is prescribed; the verse provides the theological basis for the shrine’s enduring sanctity (pratiṣṭhā/abiding presence).