Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तत्कथं ते त्रयस्तत्र संजाताः सूत भास्कराः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

Transliteration

tatkathaṃ te trayastatra saṃjātāḥ sūta bhāskarāḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre sarvaṃ no brūhi vistarāt

Translation

پھر اے سوت! وہاں وہ تین بھاسکر کیسے پیدا ہوئے؟ ہاٹکیشور کے مقدّس کھیتر میں جو کچھ ہے، ہمیں سب باتیں تفصیل سے بتائیے۔

Word by Word

• तत्: that (matter)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; संदर्भसूचक

• कथम्: how?
• कथम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नाव्यय (interrogative adverb)

• ते: your / to you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन / चतुर्थी (4th/Dative) एकवचन; संबोधनार्थे ‘O you’ इति प्रायः (context: addressing Sūta)

• त्रयः: three
• त्रयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संजाताः: were born/arose
• संजाताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: भूतकृत् (क्त) कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘संजात’ = arisen/born

• सूत: O Sūta
• सूत: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन

• भास्कराः: suns / Bhāskaras
• भास्कराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• हाटक-ईश्वर-जे: born from/connected with Hāṭakeśvara
• हाटक-ईश्वर-जे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘हाटकेश्वरात् जात’ इति पञ्चमी-तत्पुरुष (origin-derived)

• क्षेत्रे: in the sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नः: to us
• नः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) बहुवचन / चतुर्थी (4th/Dative) बहुवचन; अत्र चतुर्थ्यर्थे (to us)

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभाववत् ‘विस्तरेण’ अर्थे

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (as respondent)

Visual Art Cues

Scene: Ṛṣis address Sūta with folded hands, asking how three radiant Bhāskaras manifested in the Hāṭakeśvara region; Sūta poised to narrate.

Characters & Entities

• Sūta
• Bhāskara (Sun)
• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-māhātmya is grounded in sacred origin narratives; understanding the ‘why’ deepens faith and pilgrimage intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara kṣetra, within which the three Bhāskaras are situated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a request for the māhātmya (origin and greatness) to be narrated fully.