Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ततस्तु नवमे प्राप्ते दिवसे कुरुपांडवाः । भीष्माद्याः पुंडरीकाक्षमिदमूचुः ससौहृ दम्

Transliteration

tatastu navame prāpte divase kurupāṃḍavāḥ | bhīṣmādyāḥ puṃḍarīkākṣamidamūcuḥ sasauhṛ dam

Translation

پھر جب نواں دن آیا تو بھیشم وغیرہ کی قیادت میں کُرو اور پانڈَووں نے پُنڈریکاکش سے محبت بھرے خلوص کے ساتھ یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थ (then/from that)

• तु: indeed / then
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयबोधक (particle: “but/indeed”)

• नवमे: on the ninth
• नवमे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नवम (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण (दिवसे)

• प्राप्ते: when (it) had arrived
• प्राप्ते: Kāla-adhikaraṇa (Temporal circumstance)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• दिवसे: on the day
• दिवसे: Kāla-adhikaraṇa (Time)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी

• कुरुपाण्डवाः: the Kurus and the Pāṇḍavas
• कुरुपाण्डवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वन्द्व-समास (कुरवः च पाण्डवाः च); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• भीष्माद्याः: Bhīṣma and others
• भीष्माद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तत्पुरुष (भीष्मः आदिः येषाम्/भीष्म-आदि-समूहः); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पुण्डरीकाक्षम्: Puṇḍarīkākṣa (lotus-eyed one)
• पुण्डरीकाक्षम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीकाक्ष (प्रातिपदिक; पुण्डरीक + अक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग; कर्मधारय-समास (पुण्डरीक-इव अक्षी यस्य); द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सम्बोध्य-रूपेण (addressed object)

• इदम्: this
• इदम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ससौहृदम्: with friendliness / amicably
• ससौहृदम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: स (उपसर्ग/सह) + सौहृद (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (with friendliness)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ninth-day morning at the tīrtha: Bhīṣma and Kuru–Pāṇḍava leaders stand with folded hands before Puṇḍarīkākṣa; the mood is affectionate and solemn after days of celebration.

Characters & Entities

• Kuru
• Pāṇḍava
• Bhīṣma
• Puṇḍarīkākṣa (Viṣṇu/Kṛṣṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a tīrtha setting, devotion expresses itself as respectful, affectionate dialogue with the Lord, guided by elders like Bhīṣma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing tīrtha of Adhyāya 73 (Nāgarakhaṇḍa, Tīrthamāhātmya); the precise site-name is clarified in adjacent verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it sets the narrative scene for the request made to the Lord.