Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

याचते यत्र गांगेयः स्वयमेव तथा परः । धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च पांडवाश्च महाबलाः । लिंगसंस्थापनार्थाय निषेधस्तत्र नार्हति

Transliteration

yācate yatra gāṃgeyaḥ svayameva tathā paraḥ | dhṛtarāṣṭraḥ saputraśca pāṃḍavāśca mahābalāḥ | liṃgasaṃsthāpanārthāya niṣedhastatra nārhati

Translation

جہاں گانگیہ (بھیشم) خود درخواست کرتے ہیں، اور اسی طرح دوسرے بھی—دھرتراشٹر اپنے بیٹوں سمیت اور مہابلی پانڈو—جب شیو لِنگ کی स्थापना کے لیے ہو، وہاں مخالفت کرنا مناسب نہیں۔

Word by Word

• याचते: asks; requests
• याचते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: याच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (relative adverb of place)

• गांगेयः: Gāṅgeya (Bhīṣma)
• गांगेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गांगेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Adverbial (कर्तृविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (reflexive adverb)

• एव: indeed; just
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: अवधारणार्थक-निपातः (emphasis)

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb)

• परः: another (person)
• परः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्

• धृतराष्ट्रः: Dhṛtarāṣṭra
• धृतराष्ट्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्

• सपुत्रः: together with (his) son(s)
• सपुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स + पुत्र (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सह पुत्रेण); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying धृतराष्ट्रः)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• पाण्डवाः: the Pāṇḍavas
• पाण्डवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• महाबलाः: mighty; of great strength
• महाबलाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय-समासः (महद् बलं येषाम्/महाबलाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying पाण्डवाः)

• लिङ्गसंस्थापनार्थाय: for the purpose of establishing the liṅga
• लिङ्गसंस्थापनार्थाय: Prayojana/Purpose (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग + संस्थापन + अर्थ (प्रातिपदिकानि)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-तत्पुरुष-समासः (लिङ्गस्य संस्थापनस्य अर्थाय); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक-समूहः; चतुर्थी-विभक्ति, एकवचनम् (Dative: “for the purpose of…”)

• निषेधः: prohibition; objection
• निषेधः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निषेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचनम्

• तत्र: there; in that case
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb of place)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः

• अर्हति: is proper; is fitting
• अर्हति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (narration continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Liṅga-sthāpana-sthala at Prabhāsa (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhīṣma and the royal elders petition for land/permission to establish a Śiva-liṅga; a ritual ground is prepared with a pedestal, kalasha, and priests; dissenters are silenced by dharma-argument.

Characters & Entities

• Gāṅgeya (Bhīṣma)
• Dhṛtarāṣṭra
• Kauravas (implied by 'sons')
• Pāṇḍavas
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When a sacred act like liṅga स्थापना is undertaken, especially endorsed by revered figures, refusing support is portrayed as adharmic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter is a tīrtha-māhātmya; this verse glorifies the place indirectly by associating it with epic heroes and liṅga स्थापना.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-saṃsthāpana (installation/establishment of a Śiva-liṅga) is explicitly mentioned; the surrounding context implies support through land/temple patronage.