Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च । यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्

Transliteration

yena sarvāṇi paśyāmastīrthānyāyatanāni ca | yānyatra saṃti puṇyāni munīnāṃ bhāvitātmanām

Translation

تاکہ ہم یہاں کے سب تیرتھوں اور مقدّس آستانوں کا دیدار کریں—وہ پاک مقامات جو ضبطِ نفس اور پاکیزہ روح والے منیوں کے ہیں۔

Word by Word

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; करण-सम्बन्धे (instrumental)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचनम्; ‘तीर्थानि…आयतनानि’ इत्यस्य विशेषणम्

• पश्यामः: we see
• पश्यामः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुषः (1st person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• तीर्थानि: holy places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्

• आयतनानि: abodes/shrines
• आयतनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• यानि: which
• यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; ‘पुण्यानि’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• सन्ति: are/exist
• सन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• पुण्यानि: meritorious (things)
• पुण्यानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्

• मुनीनाम्: of sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; सम्बन्धः (genitive)

• भावितात्मनाम्: of the self-controlled/meditative (sages)
• भावितात्मनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: भावित-आत्मन् (कृदन्त+प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; ‘मुनीनाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; भावित (भू धातोः क्त-प्रत्ययः, past passive participle) + आत्मन् (प्रातिपदिक)

Speaker

Bhīṣma

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-party pauses at the threshold of a sacred region, gazing across a vista dotted with small shrines and ascetic hermitages; sages with matted hair sit in meditation, and the atmosphere suggests many tīrthas clustered together.

Characters & Entities

• Tīrthas
• Āyatanas (shrines)
• Munis
• Hāṭakeśvara-kṣetra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is not only travel but darśana and learning: seeing tīrthas and shrines associated with realized sages cultivates devotion and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse speaks of multiple tīrthas and shrines within the same sacred region, understood in context as Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implied practice: remain and take darśana of the local tīrthas and sanctuaries (tīrtha-paryaṭana within the kṣetra).