Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

Transliteration

bhīṣma uvāca | etadvatsa purā dṛṣṭaṃ mayā kṣetramanuttamam | hāṭakeśvaradevasya sarvapātakanāśanam

Translation

بھیشم نے کہا: اے بچے، میں نے یہ بے مثال تیرتھ-کھیتر پہلے بھی دیکھا ہے؛ یہ بھگوان ہاٹکیشور کا ہے، جو ہر طرح کے پاتک کو نیست و نابود کرتا ہے۔

Word by Word

• भीष्मः: Bhīṣma
• भीष्मः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (उवाच इत्यस्य कर्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• वत्स: dear child
• वत्स: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (vocative)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala-adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: formerly)

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (Predicative object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेयभावः (seen)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया एकवचन (instrumental: by me)

• क्षेत्रम्: the sacred place
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (दृष्टम् इत्यस्य कर्म)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (of 'क्षेत्रम्')

• हाटकेश्वरदेवस्य: of Lord Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + देव (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• सर्वपातकनाशनम्: destroying all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पातक + नाशन (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (destroyer of all sins); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (of 'क्षेत्रम्')

Speaker

Bhīṣma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dhṛtarāṣṭra (addressed as ‘vatsa’)

Visual Art Cues

Scene: Bhīṣma speaks with quiet conviction, gesturing toward the Hāṭakeśvara shrine; the air feels purified, as if sins are being burned away by unseen fire of grace.

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faith in tīrtha is strengthened by testimony: a revered elder affirms that the Śaiva kṣetra has the power to destroy sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, the sacred field of Lord Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given in this verse; it states the kṣetra’s sin-destroying greatness.