Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

यस्तं पूजयते भक्त्या चैत्रषष्ठ्यां सुभावतः । शुक्लायां तस्य संतुष्टिं कुरुते बर्हिवाहनः

Transliteration

yastaṃ pūjayate bhaktyā caitraṣaṣṭhyāṃ subhāvataḥ | śuklāyāṃ tasya saṃtuṣṭiṃ kurute barhivāhanaḥ

Translation

جو کوئی چَیتر کے شُکل پکش کی چھٹی (شَشْٹھی) کو پاک نیت کے ساتھ بھکتی سے اس کی پوجا کرے، بَرہِواہن (سکند) اس سے خوش ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• चैत्रषष्ठ्याम्: on the sixth (lunar day) of Caitra
• चैत्रषष्ठ्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चैत्र (प्रातिपदिक) + षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (चैत्रस्य षष्ठी)

• सुभावतः: properly/with good disposition
• सुभावतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘-तः’; प्रकार/हेतुवाचक

• शुक्लायाम्: in the bright (fortnight)
• शुक्लायाम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (पक्षे/तिथौ)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• संतुष्टिम्: satisfaction/pleasure
• संतुष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संतुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कुरुते: produces/does
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• बर्हिवाहनः: Barhivāhana (the peacock-rider, Skanda)
• बर्हिवाहनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बर्हि (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (बर्हिः वाहनं यस्य; मयूरवाहनः)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers flowers at a Skanda shrine on bright-fortnight Ṣaṣṭhī; Skanda as Barhivāhana is envisioned radiant, youthful, with spear (śakti/vel) and peacock emblem, bestowing satisfaction.

Characters & Entities

• Skanda (Barhivāhana)
• Caitra
• Ṣaṣṭhī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion performed at the right sacred time (tithi and month) becomes especially efficacious and wins the deity’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Skandapura/Camatkārapura, where Skanda’s worship on Caitra Ṣaṣṭhī is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Skanda pūjā with devotion on Caitra Ṣaṣṭhī in the bright fortnight (śukla-pakṣa).