Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

रहस्ये भगवान्सार्धं पार्वत्या समवस्थितः । अस्माकमपि नो गम्यं तस्मात्तावन्न गम्यताम्

Transliteration

rahasye bhagavānsārdhaṃ pārvatyā samavasthitaḥ | asmākamapi no gamyaṃ tasmāttāvanna gamyatām

Translation

بھگوان پاروتی کے ساتھ راز میں مقیم ہیں؛ ہمارے لیے بھی وہاں داخل ہونا روا نہیں۔ اس لیے ابھی آگے نہ بڑھو۔

Word by Word

• रहस्ये: in the secret (place/thing)
• रहस्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative of place)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सार्धम्: together (with)
• सार्धम्: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-उपसर्गसदृश (comitative adverb)

• पार्वत्या: with Pārvatī
• पार्वत्या: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सहार्थे (instrumental of accompaniment)

• समवस्थितः: was stationed / stood
• समवस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + स्था (धाातु) → समवस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणवत्

• अस्माकम्: of us
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• अपि: also / even
• अपि: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• नः: of us / to us
• नः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; एन्क्लिटिक रूप

• गम्यम्: knowable / accessible
• गम्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गम्य (कृदन्त, यत्/तव्यत्-अर्थे)
• Form: कृदन्त-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘गन्तुं शक्यम्/ज्ञातुं शक्यम्’ (accessible/knowable)

• तस्मात्: therefore / from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ/अपादान (ablative: therefore/from that)

• तावत्: for the time being
• तावत्: Avyaya (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/परिमाण-शब्द)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि (for so long/so much)

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• गम्यताम्: let (it) not be approached
• गम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/आज्ञार्थ), कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘गम्यताम्’ = let it be gone/approached

Speaker

Nandin (addressing the Devas)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A liminal threshold before a hidden inner chamber: devas halted respectfully, sensing Śiva and Pārvatī within a secret, radiant space; the mood is hushed and reverential.

Characters & Entities

• Bhagavān Śiva
• Pārvatī
• Nandin
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion includes maryādā (proper limits): honoring the sanctity of the divine inner chamber.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa’s inner, secret precinct associated with Śiva and Pārvatī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the implied practice is disciplined conduct (vinaya) in sacred spaces.