Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

एष एव उपायोऽत्र मया ते परिकीर्तितः । विजयाय सहस्राक्ष नान्योऽस्ति भुवनत्रये

eṣa eva upāyo'tra mayā te parikīrtitaḥ | vijayāya sahasrākṣa nānyo'sti bhuvanatraye

اے ہزار آنکھوں والے اندرا! فتح کے لیے یہی ایک تدبیر میں نے یہاں تمہیں بتائی ہے؛ تینوں جہانوں میں اس کے سوا کوئی اور راستہ نہیں۔

एषःthis
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः (emphatic particle)
उपायःmeans/strategy
उपायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम्
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री, तृतीया (3rd/कर्ता-करण), एकवचन; ‘by me’
तेto you
ते:
Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/सम्प्रदान) एकवचन (ते = ‘to you’); (सम्भवतः षष्ठी ‘your’ अपि)
परिकीर्तितःhas been described
परिकीर्तितः:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + कीर्त् (धातु)
Formकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; ‘has been proclaimed/described’
विजयायfor victory
विजयाय:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootविजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; प्रयोजनार्थे ‘for victory’
सहस्राक्षO thousand-eyed one (Indra)
सहस्राक्ष:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘he whose eyes are thousand’ (इन्द्र)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपातः
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अस्तिexists
अस्ति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
भुवनत्रयेin the three worlds
भुवनत्रये:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; द्विगु-समासः = ‘in the three worlds’

Bṛhaspati (Devejya, guru of the Devas)

Listener: Indra (Sahasrākṣa)

Scene: A sage-like adviser or leading deva addresses Indra (‘Sahasrākṣa’) with a raised hand of assurance, declaring the singular means to victory across the three worlds.

I
Indra (Śakra/Sahasrākṣa)
B
Bṛhaspati (Devejya)

FAQs

True victory arises by aligning with divine counsel and the ordained dharmic means, not merely by force.

This verse functions as narrative setup within the Tīrthamāhātmya; no specific tīrtha is named in the shloka itself.

No explicit vrata, dāna, snāna, or japa is stated here—only the assertion of a singular ‘upāya’ for victory.