Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

अथ तं पार्थिवं दृष्ट्वा स मुनिस्तुष्टिसंयुतः । अर्घं दत्त्वा यथान्यायं स्वागतेनाभिनंद्य च

Transliteration

atha taṃ pārthivaṃ dṛṣṭvā sa munistuṣṭisaṃyutaḥ | arghaṃ dattvā yathānyāyaṃ svāgatenābhinaṃdya ca

Translation

پھر اُس بادشاہ کو دیکھ کر، اُس مُنی نے خوش دلی کے ساتھ، دستور کے مطابق اَرجھیا پیش کیا اور مناسب کلماتِ استقبال سے اس کا خیرمقدم کیا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचनम्; accusative singular

• पार्थिवम्: the king
• पार्थिवम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचनम्; accusative singular (राजानम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund); पूर्वकालिकक्रिया

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular

• तुष्टि-संयुतः: endowed with satisfaction
• तुष्टि-संयुतः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (तुष्ट्या/तुष्टिं सह युतः); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular; विशेषणम्

• अर्घम्: honor-offering (arghya)
• अर्घम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचनम्; accusative singular

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः; पूर्वकालिकक्रिया

• यथा-न्यायम्: according to proper rule
• यथा-न्यायम्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः; अव्ययम्; क्रियाविशेषणम्

• स्वागतेन: with a welcome (greeting)
• स्वागतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वागत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3/तृतीया), एकवचनम्; instrumental singular (by words of welcome)

• अभिनन्द्य: having greeted
• अभिनन्द्य: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-नन्द् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund); पूर्वकालिकक्रिया

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene sage steps forward with a water-vessel and offering tray, presenting arghya to the approaching king; the hermitage shows sacred fires, kusa grass, and a calm water source nearby.

Characters & Entities

• Jamadagni (the sage, implied)
• Sahasrārjuna (the king, implied)
• Arghya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atithi-dharma is paramount: even a powerful visitor is honored through proper ritual welcome, reflecting the purity of a sage’s conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Hāṭakeśvara-kṣetra environment, where dharmic hospitality is showcased as part of tīrtha-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya and welcoming the guest according to established rule (yathā-nyāya).