Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

ततः प्रत्यूषमासाद्य समुत्थाय च सत्वरम् । प्रस्थिता उत्तरां काष्ठां मुक्त्वैकं शूद्रसेवकम्

tataḥ pratyūṣamāsādya samutthāya ca satvaram | prasthitā uttarāṃ kāṣṭhāṃ muktvaikaṃ śūdrasevakam

پھر جب سحر ہوئی تو وہ جلدی سے اٹھے اور شمالی سمت روانہ ہو گئے، اور ایک شودر خادم کو پیچھے چھوڑ گئے۔

ततःthen, thereafter
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक/हेतौ वा (then/thereupon)
प्रत्यूषम्dawn
प्रत्यूषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रत्यूष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कालवाचक
आसाद्यhaving reached (dawn)
आसाद्य:
Kriya-visheshaṇa (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु) → आसाद्य (ल्यप्)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्); पूर्वकालिक क्रिया 'having reached'
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Kriya-visheshaṇa (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु) → समुत्थाय (क्त्वा)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वान्त); पूर्वकालिक क्रिया 'having risen'
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
सत्वरम्quickly, hastily
सत्वरम्:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसत्वरम् (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक क्रियाविशेषण (adverb)
प्रस्थिताःset out, departed
प्रस्थिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-√स्था (धातु) → प्रस्थित (क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि 'set out'
उत्तराम्northern
उत्तराम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
काष्ठाम्direction/quarter (region)
काष्ठाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
मुक्त्वाhaving left behind
मुक्त्वा:
Kriya-visheshaṇa (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) → मुक्त्वा (क्त्वा)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वान्त); पूर्वकालिक क्रिया 'having left/abandoned'
एकम्one
एकम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
शूद्रसेवकम्a śūdra servant
शूद्रसेवकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशूद्र + सेवक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष: 'शूद्रः सेवकः' (a śūdra servant)

Sūta (Lomaharṣaṇa) — inferred for Nāgarakhaṇḍa tīrthamāhātmya narration

Scene: At dawn, the caravan rises and moves north; one attendant remains behind, still asleep or left standing, as dust trails follow the departing group.

Ś
Śūdra attendant (śūdra-sevaka)
D
Dawn (pratyūṣa)
N
Northern direction

FAQs

Neglect of companions in hardship becomes a moral fault that Purāṇic narratives often correct through consequence and instruction.

The verse is narrative; the tīrtha glory remains anchored in Ānarteśvara in the chapter’s frame.

None; it describes departing at dawn and leaving an attendant behind.