Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

अथापश्यत्स्तोकजलां सा तत्र लघुकूपिकाम् । तृषार्तां कपिलां गां वर्तमानां तदां तिके

athāpaśyatstokajalāṃ sā tatra laghukūpikām | tṛṣārtāṃ kapilāṃ gāṃ vartamānāṃ tadāṃ tike

تب اس نے وہاں تھوڑے سے پانی والا ایک چھوٹا کنواں دیکھا، اور قریب ہی پیاس سے بے چین ایک کپِلا (بھوری) گائے کھڑی تھی۔

athathen
atha:
Sambandha (Connector/निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (अनन्तरार्थक)
apaśyatsaw
apaśyat:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
stoka-jalāmhaving little water
stoka-jalām:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootstoka (प्रातिपदिक) + jala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (स्तोकं जलं यस्याः/यत्र); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया-कर्म), एकवचन; ‘कूपिका’ इत्यस्य विशेषणम्
she
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
laghu-kūpikāma small well
laghu-kūpikām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootlaghu (प्रातिपदिक) + kūpikā (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (लघुः कूपिका); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tṛṣā-ārtāmdistressed by thirst
tṛṣā-ārtām:
Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛṣā (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (तृषया आर्ता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘गाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
kapilāmbrown/tawny
kapilām:
Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkapila (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्णविशेषणम्
gāma cow
gām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vartamānāmstanding (there)
vartamānām:
Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛt (धातु) + māna (शतृ/शानच्)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शानच्), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘गाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः ‘standing/being present’
tadāat that time
tadā:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक)
antikenearby
antike:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootantika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘समीपे’ इत्यर्थे

Narrator (Sūta, by continuity)

Tirtha: (Contextual) Laghu-kūpikā / small well within the kṣetra (name not given in the excerpt)

Type: kund

Listener: Sages in the Purāṇic frame

Scene: A tiny stone-lined well with only a shallow gleam of water; beside it a tawny cow, ribs slightly visible, head lowered in thirst; the woman notices them, poised between her own need and compassion.

G
Gau (cow)

FAQs

Dharma is tested in scarcity: compassion shown when resources are limited becomes especially meritorious.

The setting is the kṣetra celebrated in Adhyāya 62, identified earlier as Hāṭakeśvara-kṣetra.

No formal ritual; the implied dharma is to relieve thirst and protect beings, especially the cow.