Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यस्तं पश्येन्नरो भक्त्या माघे षष्ठ्यां सिते द्विजाः । सर्व रोगविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमं पदम्

Transliteration

yastaṃ paśyennaro bhaktyā māghe ṣaṣṭhyāṃ site dvijāḥ | sarva rogavinirmuktaḥ prāpnoti paramaṃ padam

Translation

اے دو بار جنم لینے والو! جو شخص ماہِ ماغھ کی شُکل پکش کی چھٹی کو عقیدت سے اُس کے درشن کرے، وہ سب بیماریوں سے آزاد ہو کر اعلیٰ ترین مقام پاتا ہے۔

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• तम्: him/that (one)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; संकेत-सर्वनाम (demonstrative pronoun)

• पश्येत्: should see
• पश्येत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• माघे: in (the month of) Māgha
• माघे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; मासवाचक

• षष्ठ्याम्: on the sixth (lunar day)
• षष्ठ्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तिथिवाचक

• सिते: in the bright (fortnight)
• सिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (शुक्लपक्षे इति)

• द्विजाः: O twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative-sense address)

• सर्व: all
• सर्व: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• रोग: diseases
• रोग: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन/समाहारार्थे; समासपूर्वपद

• विनिर्मुक्तः: freed from (diseases)
• विनिर्मुक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्-मुक्त (कृदन्त; मुच् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; समासः: रोग-विनिर्मुक्त (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्धारणार्थ)

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (twice-born sages/learned listeners)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim approaches a sanctified shrine in Māgha’s bright fortnight; lamps and white flowers; the deity’s presence radiates healing, while priests recite blessings for ārogya and mokṣa.

Characters & Entities

• Sūta
• Naleśvara
• Māgha
• Śukla-ṣaṣṭhī (bright sixth tithi)
• Dvipra (twice-born)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right time (Māgha śukla-ṣaṣṭhī) joined with devotion magnifies tīrtha-darśana into both healing and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Naleśvara, the deity near the Hāṭakeśvara-kṣetra tīrtha complex, is praised for his darśana-fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devotional darśana on Māgha bright-half sixth (śukla-ṣaṣṭhī) is specified as the auspicious observance.