Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

दश पूर्वान्दशातीतानात्मानं च द्विजोत्तमाः । पुरुषान्स समुद्धृत्य शिवलोके महीयते

Transliteration

daśa pūrvāndaśātītānātmānaṃ ca dvijottamāḥ | puruṣānsa samuddhṛtya śivaloke mahīyate

Translation

اے بہترینِ دو بار جنم لینے والو! وہ اپنے ساتھ دس پچھلی اور دس آنے والی نسلوں کے مردوں کو بھی اُدھار کر کے شِو لوک میں معزز و مکرم ہوتا ہے۔

Word by Word

• दश: ten
• दश: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्या-विशेषणम्; पुल्लिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्; (puruṣān इति विशेष्यस्य)

• पूर्वान्: former/previous
• पूर्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्; (puruṣān इति विशेष्यस्य)

• दशातीतान्: those beyond ten (i.e., ten more)
• दशातीतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दश + अतीत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (दश + अतीत = दशातीत); पुल्लिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्; (puruṣān इति विशेष्यस्य)

• आत्मानम्: himself/the self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• द्विजोत्तमाः: best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (द्विजः उत्तमः); पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्

• पुरुषान्: men/persons
• पुरुषान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनम्

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• समुद्धृत्य: having rescued/raised up
• समुद्धृत्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-√हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); ‘having lifted/rescued’

• शिवलोके: in Shiva’s world
• शिवलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (शिवस्य लोकः); पुल्लिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• महीयते: is honored/glorified
• महीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-pīṭha (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/‘dvijottamāḥ’ addressed (implied)

Visual Art Cues

Scene: A devotee at a Śiva-pīṭha offers flowers and water; behind him a luminous line of ancestors and descendants rises toward a radiant Śivaloka, with Śiva’s emblem (liṅga/trident) presiding.

Characters & Entities

• Śiva
• Śivaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage-linked rites are not merely personal; they are depicted as liberative for one’s lineage when performed in a Śiva-kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the same Ujjayinī Mahākāla-kṣetra described in the surrounding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse states the fruit (phala) of the rite previously mentioned (śrāddha/worship); no new procedure is added here.