Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम् । तं च पार्थिवशार्दूलमगम्यं ब्रह्मतेजसा

Transliteration

krūrabuddhiratho vīkṣya hataṃ śreṣṭhaṃ sahodaram | taṃ ca pārthivaśārdūlamagamyaṃ brahmatejasā

Translation

تب کروربدھی نے اپنے بہترین بڑے بھائی کو مقتول دیکھا، اور اس بادشاہوں کے شیر کو بھی، جو برہمنانہ تیج سے ناقابلِ رسائی ہو گیا تھا۔

Word by Word

• क्रूरबुद्धिः: the cruel-minded one
• क्रूरबुद्धिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रूर + बुद्धि (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (क्रूरा बुद्धिः यस्य)

• अथो: then
• अथो: सम्बन्ध (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय) + उ (निपात)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थ (then/and)

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• हतम्: slain
• हतम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘slain’

• श्रेष्ठम्: best, foremost
• श्रेष्ठम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• सहोदरम्: brother
• सहोदरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सह + उदर (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः ‘सह उदरे जातः’ (born of same womb)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• पार्थिवशार्दूलम्: the tiger among kings
• पार्थिवशार्दूलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव + शार्दूल (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘पार्थिवः शार्दूलः’ (tiger among kings)

• अगम्यम्: unapproachable
• अगम्यम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + य (णीय/यत् कृदन्त)
• Form: कर्मणि साध्य/अर्हार्थक कृदन्त (gerundive), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘not to be approached’

• ब्रह्मतेजसा: by spiritual/brāhmaṇic splendor
• ब्रह्मतेजसा: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + तेजस् (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः तेजः)

Speaker

Deductive (narratorial voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; explicit speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Krūrabuddhi stands amid fallen rākṣasas, staring at his slain brother; before him the king shines with a palpable aura, making approach impossible; the demon’s face mixes grief, rage, and fear.

Characters & Entities

• Krūrabuddhi
• Krūrākṣa
• Maitrasahi (implied)
• Brahma-tejas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Brahma-tejas—spiritual authority born of purity and rite—creates a protective aura that restrains adharma and fortifies righteous leadership.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues a tīrtha-māhātmya episode but does not specify the geographical tīrtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it alludes to brahma-tejas, typically arising from mantra, dīkṣā, and priestly rite.