Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तस्यैव पूर्वदिग्भागेऽगस्त्यकुण्डसमीपतः । अस्ति वापी महापुण्या सर्वपातकनाशिनी

Transliteration

tasyaiva pūrvadigbhāge'gastyakuṇḍasamīpataḥ | asti vāpī mahāpuṇyā sarvapātakanāśinī

Translation

اسی کے مشرقی حصے میں، اگستیہ کنڈ کے نزدیک، ایک نہایت پُنیہ واپی (سیڑھی دار کنواں) ہے جو تمام گناہوں کو مٹا دیتی ہے۔

Word by Word

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं; षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• पूर्व-दिक्-भागे: in the eastern part/direction
• पूर्व-दिक्-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (पूर्वायां दिशि भागः); पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• अगस्त्य-कुण्ड-समीपतः: near Agastya’s pond
• अगस्त्य-कुण्ड-समीपतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) + समीपतः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभावसमास (अगस्त्यकुण्डस्य समीपतः); अव्यय; स्थानवाचक

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वापी: a well; step-well
• वापी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वापी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• महापुण्या: very holy
• महापुण्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वापी)

• सर्व-पातक-नाशिनी: destroyer of all sins
• सर्व-पातक-नाशिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सर्वाणि पातकानि नाशयति इति); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वापी)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agastya-kuṇḍa vicinity vāpī (unnamed)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: To the east of the main shrine, near Agastya’s kuṇḍa, lies a highly meritorious step-well famed for destroying all sins.

Characters & Entities

• Agastya
• Agastyakuṇḍa
• vāpī (step-well)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters associated with revered sages like Agastya are presented as powerful means of purification and moral renewal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A mahāpuṇyā vāpī located near Agastya-kuṇḍa, in the eastern sector of the described pilgrimage area.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies purificatory use (snāna/ācamanā) of the vāpī’s water, with explicit timing given in the next verse.