Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा

tatrāsti nandinīnāma dhenuḥ pīnapayodharā | vistīrṇajaghanābhogā haṃsavarṇā ghaṭasravā

وہاں نندنی نام کی ایک دھینُو تھی، جس کے تھن دودھ سے بھرے ہوئے تھے؛ پچھلا حصہ کشادہ اور مضبوط، رنگ ہنس کی مانند سفید، اور گویا گھڑے سے دودھ بہاتی تھی۔

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: there)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Existence/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (अस् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular)
नन्दिनीNandinī
नन्दिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्दिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.)
नामnamed
नाम:
Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (named)
धेनुःcow
धेनुः:
Karta (Subject apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.); नन्दिनी-समानााधिकरणम् (in apposition)
पीनपयोधराwith full udders
पीनपयोधरा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपीन-पयोधर (प्रातिपदिक: पीन + पयोधर)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.); विशेषणम् (qualifier of धेनुः)
विस्तीर्णजघनाभोगाhaving broad hips and fullness
विस्तीर्णजघनाभोगा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्तीर्ण-जघन-आभोग (प्रातिपदिक: विस्तीर्ण + जघन + आभोग)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.); विशेषणम् (qualifier of धेनुः)
हंसवर्णाswan-colored (white)
हंसवर्णा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहंस-वर्ण (प्रातिपदिक: हंस + वर्ण)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.); विशेषणम्
घटस्रवाflowing (milk) into a pot
घटस्रवा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघट-स्रव (प्रातिपदिक: घट + स्रव)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular, fem.); विशेषणम् (milk flowing into a pot)

Narrator (within the Purāṇic dialogue; exact named speaker not in snippet)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra narrative region (Gokula episode)

Type: kshetra

Listener: Dvija interlocutor(s)

Scene: Close portrait of Nandinī: swan-white cow with full udders, broad hindquarters, milk streaming like from a pot; gopīs approach with clay vessels; the background shows the newly formed Gokula with flowering trees.

N
Nandinī (cow)

FAQs

The cow symbolizes dharma and abundance; purity and generosity become instruments for sacred service.

The Śrī Hāṭakeśvara-kṣetra / Kalaśeśvara setting continues; the cow becomes a vehicle for glorifying the local Śiva-liṅga.

Implied preparation for abhiṣeka (milk offering/bathing of a liṅga), though not stated as a rule in this verse.