Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 47›Shloka 70
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय स भूपतिः । पूजयित्वा महाकालं तांश्च सर्वान्द्विजोत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ हृष्टः ससैन्यः स्वपुरं प्रति

Transliteration

tataḥ prabhāte vimale samutthāya sa bhūpatiḥ | pūjayitvā mahākālaṃ tāṃśca sarvāndvijottamān | anujñāpya yayau hṛṣṭaḥ sasainyaḥ svapuraṃ prati

Translation

پھر پاکیزہ صبح کے وقت وہ بادشاہ اٹھا؛ مہاکال کی پوجا کر کے اور ان سب برہمنوں کے افضلوں کی تعظیم کر کے، ان سے اجازت لے کر، خوشی خوشی اپنی فوج کے ساتھ اپنے شہر کی طرف روانہ ہوا۔

Word by Word
ततःthen
ततः:
Adverbial (Time)
TypeIndeclinable
Rootतद् + तस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनन्तर्ये (then)
प्रभातेin the morning
प्रभाते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रभात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; काले अधिकरणम्
विमलेpure/clear
विमले:
Adhikarana (Time qualifier)
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (प्रभाते)
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootसम् + उत् + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); ‘having risen’
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
भूपतिःthe king
भूपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पूजयित्वाhaving worshipped
पूजयित्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootपूज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); ‘having worshipped’
महाकालम्Mahākāla
महाकालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहाकाल (प्रातिपदिक: महा + काल)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
चand
च:
Connector (Samuccaya)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (द्विजोत्तमान्)
द्विजोत्तमान्the best of the twice-born
द्विजोत्तमान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-समासः (‘द्विजेषु उत्तमाः’); पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
अनुज्ञाप्यhaving taken leave
अनुज्ञाप्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootअनु + ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); ‘having taken leave/asked permission’
ययौhe went
ययौ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (कृदन्त; √हृष्)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (भूपतिः)
स-सैन्यःwith his army
स-सैन्यः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootस (सह-अव्यय) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः (‘सैन्येन सह’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
स्वपुरम्his own city
स्वपुरम्:
Karma (Goal as object)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (‘स्वस्य पुरम्’); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रतिtowards
प्रति:
Adverbial (Direction)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्ययम्; दिशार्थक-उपपदम् (towards)
Speaker

Sūta (narrative continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-sthāna

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Dawn light enters the temple courtyard; the king offers final pūjā to Mahākāla, then respectfully honors seated brāhmaṇas with gifts; afterward he mounts to depart with his army, faces bright with satisfaction.

Characters & Entities
M
Mahākāla
S
Sūta

FAQs

Ideal dharma is shown as devotion to the deity paired with honoring brāhmaṇas and seeking proper leave—humility after merit.

Mahākāla’s sacred abode/shrine where the worship occurred (traditionally Mahākāleśvara, Ujjain).

Morning pūjā to Mahākāla following the vigil, along with honoring dvijottamas (ritual respect/support of priests).

←Previous Verse
Next Verse→