Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

Transliteration

tataḥ saṃvatsarasyāṃte sa babhūva mahīpatiḥ | kuṣṭha vyādhi vinirmukto dvādaśārkasamaprabhaḥ

Translation

پھر ایک سال کے اختتام پر وہ بادشاہ (مہی پتی) بن گیا؛ کوڑھ اور بیماری سے آزاد ہو کر بارہ سورجوں کے برابر نور سے چمک اٹھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Desha-Kala (Adverbial/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• संवत्सरस्य: of (the) year
• संवत्सरस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• महीपतिः: king, lord of the earth
• महीपतिः: Karta (Subject complement/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (महीनां/मही-या पतिः)

• कुष्ठ: leprosy
• कुष्ठ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कुष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; व्याधेः विशेषणरूपेण (कुष्ठ-व्याधिः)

• व्याधि: disease
• व्याधि: Hetu/Apadana (Source of release/अपादान)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कुष्ठ’ इत्यनेन विशेषितः

• विनिर्मुक्तः: freed, released
• विनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्-√मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कुष्ठव्याधेः) विनिर्मुक्तः

• द्वादशार्कसमप्रभः: having radiance equal to twelve suns
• द्वादशार्कसमप्रभः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (द्वादशानाम् अर्काणां समा प्रभा यस्य)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara-traya

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: At the completion of a year of observance, the afflicted king is cured of leprosy and shines with extraordinary solar-like radiance, witnessed by attendants and sages near the sacred waters.

Characters & Entities

• Bṛhadbala
• Sūrya (implied by arka imagery)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady, time-bound devotion in a sacred context bears tangible fruit—purification culminates in health and renewed inner/outer radiance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s kṣetra (within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya) is shown to grant extraordinary results for Sūrya worship over a yearly observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

A sustained observance culminating over “one year” is implied as the timeframe for attaining the stated healing fruit.